Dergiler / Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi / 2019 / Sayı: 27
Erken Cumhuriyet Dönemi Edebiyat Dergilerinde Çeviri, Eleştiri ve Polemik: Çeviri Tarihine ‘Tercüme Münakaşaları’ Işığında Bakmak
- Sayı
- 2019 · Sayı: 27
- Sayfa
- 16–45
- DOI
- —
Özet
Türkiye odaklı çeviri tarihi çalışmalarında Tercüme, Metis Çeviri ve Yazko Çeviri gibi çeviri odaklı yayınlar dışında kalan süreli yayınlardaki çeviri eleştirilerinin genellikle göz ardı edildiği bulgusundan yola çıkan bu çalışmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Bunlardan ilki, 1935-1945 yılları arasında Yücel, Varlık, Oluş, Marmara, Harman ve Kalem gibi edebiyat dergilerinde yayımlanan eleştirel metinlerin geniş çeşitliliğine dikkat çekerek söz konusu metinlerin içerikleri ve biçimsel zenginlikleri sebebiyle çeviri eleştirisi, inceleme ya da tanıtım gibi kavramların akademik tanımlarıyla uyumsuz olduğunu göstermektir. Bu sebeple, mevcut çalışmada bu metinlerin daha kapsayıcı bir isimlendirmeyle “çeviri üzerine eleştirel metinler” olarak tanımlanması önerilmekte ve yeni bir sınıflandırmanın gerekliliği vurgulanmaktadır. Çalışmanın ikinci amacı ise, yukarıda sözü geçen dergilerin 1935 ve 1945 yılları arasında taranması ile oluşturulmuş metinler derlemi içerisinde, Türkiye odaklı çeviri tarihi araştırmaları açısından dikkat çekici özellikler taşıyan iki büyük ‘tercüme münakaşasını’ eleştirilerin erek kültürde meydana getirdiği etki ile birlikte özgünlük, yazarlık, tercüme, intihal ve adaptasyon kavramları üzerinden sorunsallaştırmaktır. Çalışma sonucunda, çeviri üzerine eleştirel metinlerin erek kültürde büyük çapta tartışma ve sorgulamalara sebep olabildiği ve dönemin birçok yazar ve aydınının gizli çeviri veya adaptasyon gibi sınırdaki çeviri faaliyetleri karşısında sorgulayıcı ve eleştirel bir bakış açısı benimsediği gözlemlenmiştir. Çalışmada, ayrıca, 1935-1945 yılları arasında edebiyat dergilerinde yayımlanmış olan çeviri üzerine eleştirel metinlerin incelenmesinin Türkiye odaklı çeviri, eleştiri ve edebiyat tarihine yeni veriler aracılığıyla katkıda bulunabileceği ve dönemin daha bütüncül temsiline olanak sağlayacağı görüşü savunulmaktadır.
Abstract
Starting off from the finding that apart from periodicals focusing on translation such as Tercüme, Metis Çeviri, and Yazko Çeviri, translation criticisms in periodicals are mostly overlooked in Turkish translation history research, this paper has two aims. The first is, by drawing attention to the wide variety of critical texts published in literary magazines such as Yücel, Varlık, Oluş, Marmara, Harman, and Kalem between 1935 and 1945, to display that these critical texts, on the grounds of their substantial content and textual structure, are incompatible with scholarly definition of the concepts such as translation criticism, review or publicity. For this reason, this paper suggests identifying these texts more inclusively as “critical texts on translation” and emphasises the necessity for a new classification of these texts. The second aim of the paper is to problematize two grand ‘translation debates’ that have remarkable features with regard to concepts of originality, authorship, translation, plagiarism and adaptation along with the criticisms’ impact on the target culture. This paper concludes that critical texts on translation can cause large-scale discussions and inquiries within the target culture and that many writers and intellectuals adopted a problematizing and critical attitude in the face of borderline translation activities such as concealed translation or adaptation. In addition, this paper argues that investigating critical texts on translation published in literary magazines between 1935 and 1945 can contribute to the history of translation, criticism, and literature by providing the researchers with new data enabling a more holistic view of the period.