Abbâsȋler Döneminin İlk Mehdisi Muhammed b. Abdullah ve Onun Mehdiliği ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi

Muhammad b. Abdullah, the First Mahdi of the Abbasid Period and the Evaluation of Narratives about its Mahdihood

Özet

Tarih ve hadis kaynaklarımızda adaleti yeryüzüne hâkim kılacak kurtarıcı kişiyi ifade eden mehdinin farklı özelliklerini belirten rivayetler mevcuttur. “İsmi ismime, babasının ismi babamın ismine uygun” şeklinde tarif edilen mehdi hadisinin tarihte ilişkilendirildiği ilk kişi, Hz. Hasan’ın torunlarından “Nefsü’z-Zekiyye” lakaplı Muhammed b. Abdullah’tır. Böylece o, Abbâsî Devleti’ndeki ilk mehdi olarak kaynaklara yansımıştır. İlk defa Mugîre b. Saîd tarafından ona mehdi denildiği ve onun ilgili rivayeti delil olarak getirdiği görülmektedir. Dolayısıyla rivayetin Şiî eğilimli kaynaklara girişinin kaynağı burası olmalıdır. Öte taraftan aynı rivayetler, Üçüncü Abbâsî Halifesi Muhammed b. Abdullah için de kullanılmıştır. Hatta onun Mehdi lakabı kaynaklarımızda adının önüne geçmiştir. Böylece rivayetimiz Sünnî kaynaklarda da görülmeye başlamış ve hadis kaynaklarında ilgili mehdi rivayetleri yerini almıştır.

Abstract

Some of the Alids (descendants of Ali) were disappointed when the Abbasid State was established. Among them, Muhammad b. Abdullah (nicknamed as Al-Nafs al-Zakiyya) who was the grandson of Hasan acted against the Second Abbasid Caliph, Abu Jafar el-Mansur. During this political movement, the use of nickname ‘mahdi’ by Muhammad b. Abdullah for himself was included in our historical sources. The narrative that “the name matches my name, the name of his father matches my father's name” played an important role for him to get this nickname. So this narration was determined the name of mahdi as Muhammad b. Abdullah.

Anahtar kelimeler: İslam Tarihi, Mehdilik, Muhammed Nefsü’z-Zekiyye, Halife Mehdi