KAZÂ VE KADER KAVRAMLARINA FELSEFİ BİR KATKI: MOLLA SADRÂ ÖRNEĞİ

A Philosophical Contribution to the Concepts of Divine Decree and Predestination: Molla Sadrâ Sample

Özet

İslam düşüncesinde Tanrı’nın bilgisinin kendi ilahi doğasına uygun olarakbirden fazla mertebesi vardır. Bahse konu olan bu mertebelerden biri kazâ birdiğeri ise kaderdir. Bu iki kavramla ilişkili olarak kalem ve levh mertebelerini dezikredebiliriz. Genel anlamda akademik çalışmalarda kazâ ve kaderkavramlarının felsefi bir tartışmanın konusu olmaktan ziyade daha çok kelamilmi bağlamında ele alındığını söyleyebiliriz. Bundan dolayı bu konuya felsefibir katkı sunabilmek niyetiyle biz de Molla Sadrâ düşüncesinde kazâ ve kaderkonusunu incelemeye çalıştık. Molla Sadrâ kazâ ve kader konusunu felsefi birzeminde metafizik boyutuyla ele almıştır. O, kazâ ve kader konusunu Tanrı’nınbilgisinin mahiyeti, nedensellik ve bilgi teorileri bağlamında tartışmıştır.Nitekim filozofumuz bu konuyu kendi bilgi modeli olan ittihad bilgi anlayışıüzerinden temellendirmeye çalışmıştır. Böylece Molla Sadrâ kazâ kavramınıTanrı’nın zatından ayrı düşünülmeyecek ilmî suretler olarak tanımlarken, kaderkavramını ise tikel (cüz’î) bir tarzda gök nefisleri âlemindeki varlıkların suretlerişeklinde tanımlamıştır.

Abstract

In Islam, the knowledge of God has more than one rank according to its divine nature. One of these ranks is divine decree (kazâ) and the other is a predestination (kader) concept. We can also add the concepts of pen and plate grades associated with these two concepts. Generally in academic works the concepts of divine decree and predestination are handled in the context of Islamic theology rather than a philosophical debate. Therefore, with the intention of offering a philosophical contribution to this issue, we tried to examine the concepts of divine decree and predestination in Molla Sadrâ's thought. Molla Sadrâ dealt with the concepts of divine decree and predestination on a philosophical ground in terms of metaphysics. He dealt with the concepts of divine decree and predestination in the context of the nature of God's knowledge, causality and theories of knowledge. As a matter of fact our philosopher tried to establish this subject on the basis of the understanding of unity knowledge which is his model of knowledge. Thus Molla Sadrâ defines the concept of divine decree as intelligible forms that can’t be thought of separately from God's person, while the concept of predestination is defined as the forms of beings in the world of spherical souls in a particular way.