ZEMAHŞERÎ’NİN AHKÂM ÂYETLERİNİ YORUMLAMA METODU BAĞLAMINDA FIKIHÇI KİŞİLİĞİ

The Islamic Juridical Personality of Zemahsheri in the Context of the Interpretation Method of the Provision Verses -al-Kashshaaf Example

Özet

Büyük bir dilci, edîp, şair, müfessir, muhaddis olduğu bilinen ve ‚el-Keşşâf‛isimli tefsiri ile meşhur olan Muhammed el-Hârizmî ez-Zemahşerî’nin (ö.538/1144) aynı zamanda seçkin ve yetkin bir fakîh olduğu görülmektedir. Lügat,belâgat ve tefsir ilimlerinde daha fazla iştiğal etmesinden dolayı bu ilimlerdekiyetkinliği ön plana çıkmış olan Zemahşerî’nin araştırmacılar nezdinde fıkhîyönü ikinci planda kalmış hatta unutulmuştur denilebilir. ‚el-Keşşâf‛ta ahkâmâyetlerini açıklama yöntemine bakıldığında müfessir Zemahşerî’den ziyadefakîh Zemahşerî görülür. Çünkü o sadece âlimlerin/fakîhlerin görüşlerinisunmakla yetinmemiş, hüküm âyetlerini izah ederken rivâyet ve dirâyetmetodunu birlikte kullanmış, aynı zamanda konuyla ilgili fıkhî delilleri veistidlâl yöntemlerini tartışmış, yer yer bizzat kendisi de hüküm istinbâtındabulunmuştur. İtikatta koyu bir mu̒tezilî taraftarı olan Zemahşerî fıkıhta iseHanefî mezhebine mensuptur. Söylem ve ifadeleri incelendiğinde ‚itikâttamezhebi taraftarlık/tutuculuk‛ onun belirgin özelliklerinden birisi olarak ortayaçıkmaktadır. Bu sebeple onun hayatını kaleme alan kitaplar daima mezhebîyönünü ön plana çıkaran tavrından bahsetmişlerdir. Fakat onun ‚el-Keşşâf‛isimli tefsirinde ahkâm âyetlerindeki fıkhî konuları ele alırken amelde mensubuolduğu Hanefî mezhebine taassub göstermeden, mutedil bir yaklaşımsergilediğine şahit olunmaktadır. Bu çalışmada ‚el-Keşşâf‛ta bazı ahkâmâyetlerinden örnekler bağlamında fıkhî konulara yaklaşım tarzının özellikleri veistişhâd metodu tespit edilerek Zemahşerî’nin fıkıhçı kişiliği ortaya konulmayaçalışılmıştır.

Abstract

We also see that Mohammad al-Kharizm al-Zamakhshari (d.538/1144), which is known to be a great language expert, a man of letters, a poet, a who deals with hadith and famous for his named work "al-Kashshaf", is at the same time a distinguished and authorized Islamic jurists. We can say that the second plan is left and even forgotten his İslamic jurist direction in the hands of researchers because of the more engaged in these sciences have come to the forefront. When we look at the way of expressing the verses of judicial in the "al-Kashshaf" we can see the Islamic jurists Zamakhshari than commentator Zamakhshari. Because he explains the provision verses, he used the method of the report and the circulation together at the same time he was not satisfied with merely presenting the views of scholars/ jurists, but also debated the relevant juridical evidence and methods of making provisions and he has been found in the judgment of the person himself. Zemahshari, a dark supporter of the Mutazıla, is a member of the Hanafi sect. When the discourse and expressions are examined, "sectarian bigotiry by faith" emerges as one of its distinctive features. But in his commentary of Qoran named work "al-Kashshaf" we are witnessing a moderate approach, especially in the Hanafi denomination, where he was a member of the deed when dealing with the fiqh issues in the verses of judicial, But in his commentary of Qor’an "al-Kashshaf" we are witnessing a moderate approach, without restraint in the Hanafi denomination, where he was a member of the deed when especially dealing with islamic jurisprudential issues. In this study, tried to put forward the direction of his İslamic jurist personality by determining the characteristics of the approach to the legal issues and the method of judgement in the "al-Kashshaf" context of examples from some verses judicial.