YESEVÎ DOCTRINE AND HİKMETS (MYSTERIES) IN ALEVİ FOLK POEMS

Abstract

In this study, the relation of Alevi folk poems with Yesevi “hikmets” (mysteries) and doctrine in terms of content has been examined. The origins of the tradition about performing pieces such as “nefes”, “deyiş” etc. with instruments (such as “bağlama”) by today’s “aşık” and “zakir” in especially Anatolia, and nearby regions including Balkans and Azeri region has been researched in relation to Ahmed Yesevî “hikmets” and the tradition about the way of performing these “hikmets”. So many folk poems that belong to saints such as Yunus Emre, Haci Bektas Veli who followed Yesevi’s lead after him and new or old “aşık” people, who has grown in Anatolia after Turkish people settled in this region, has been analysed and the similarities between these folk poems and “hikmets”, in other words how these folk poems has been the continuation of “hikmets”, has been revealed.

Özet

Bu bildiride, içerik bakımından Alevi deyişlerinin Yesevî Hikmetleri ve öğretileri ile ilgisi incelendi. Anadolu coğrafyası başta olmak üzere, Balkanlar ve Azeri coğrafyası dâhil, yakın coğrafyalardaki günümüz alevi âşıklarının ve zakirlerinin saz (bağlama vb. çalgılar) eşliğinde okuduğu nefes, deyiş vb. eserlerin icra geleneğinin, Ahmed Yesevî hikmetleri ve bu hikmetlerin icra şekillerindeki kökenleri araştırıldı. Yesevî'den sonra Anadolu'da onun izinden giden Yunus Emre, Hacı Bektaşî Veli gibi gönül erenlerinin ve Türkler Anadolu'yu yurt edindikten sonra bu topraklarda yetişmiş olan eski ve yeni âşıklara ait çok sayıda deyiş incelenmiş, hikmetlerle arasındaki benzerlik, baş- ka bir tanımla deyişlerin, hikmetlerin nasıl devamı olduğu göz önüne serilmiştir