OTTOMAN-SAFAVID TURKISH POETESSES AND MASNAVI HAJJ MEMORIES

Abstract

Until 19th century, it had been known that the only hajj travel book written in Turkish, Arabic and Persian was the work of a Safavid Turkish woman from Ordubad between 1120-1130/1702-1712. This situation changed with the newly published short hajj memory written in Turkish by a poetess of which pseudonym name is Servet and lived in 16th century. Both of the poetesses are Turkish but one wrote in Persian and the other one wrote in Turkish and they decided to the travel with similar reasons. These works are the oldest poetries of hajj memories written by a woman in their geographies. The Turkish one of these masnavis, which are the typical examples of their genres, is a short and specific “menâzilnâme” with 135 couplets. The Persian masnavi is a “safarnâme” with 1200 couplets. Names of both poetesses weren’t mentioned in the works and their roads which had been started in their own capitals crossed in Aleppo. There are 200 years between these poetesses. Safavid poetess started to her journey in Isfahan and reached to holy lands passing through Anatolia. Ottoman poetess started in Istanbul and reached to Makka and Madina by using the official hajj road. The aim of this article is to introduce those two poetesses one of whom is Shia and the other one is Sunni and both of them is lover of “Ahl al-Bayt” and interpret their works and their journeys.

Özet

9.yy’a değin Türkçe, Arapça ve Farsçaolarak bir kadın tarafından yazılan tek hacseyahatnâmesinin 1120-1130/1702-1712’liyıllar arasında Ordubad’lı Safevî bir Türkşâiresine ait Farsça bir eser olduğu bilinmekteyken,16. yy’da Servet mahlaslı şâiretarafından Türkçe olarak yazılan ve yenineşr edilen kısa hac hatıratı bu durumudeğiştirmiştir. Her ikisi de Türk olan, biriFarsça diğeri ise Türkçe olarak yazılan bueserlerin müelliflerleri benzer nedenlerleyolculuğa karar vermiştir. Bu eserler kendicoğrafyalarında bir kadın tarafından yazılanen eski manzum hac hatıratı olma özelliğigösterir. Türlerinin tipik birer örneğiolan bu mesnevilerden Türkçe yazılanı 135beyit olup kısa ve öz bir menâzilnâmedir.Farsça olarak yazılan mesnevi ise 1200 beyitlikbir sefernâmedir. Her iki şâirenin deadlarının eserlerde zikredilmediği görülmüş,aralarında 200 yıl bulunan müelliflerinülkelerinin başkentinden başlayangüzergâhları Halep’te birleşmiştir. Safevîşâiresi İsfahan’dan yola çıkarak Anadolu içlerindenkutsal topraklara varmış, Osmanlışâiresi ise İstanbul’dan başlayarak resmihac güzergâhıyla Mekke ve Medine’yeulaşmıştır. Biri Sünni diğeri Şiî olan EhliBeyt muhibbi iki şâireyi, eserlerini ve yolculuklarınıtanıtan ve değerlendiren bu çalışma,özde bu iki hac yolculuğunun tarihive coğrafi yönüyle aynılık ve ayrılıklarınıbelirleme hedefine yöneliktir.