An Environmental Aesthetic Reading of the Etimesgut and T.B.M.M. Mosques as Qualified Examples of 20th Century Turkish Architecture

20. Yüzyıl Türk Mimarlığının Nitelikli Örnekleri olarak Etimesgut ve T.B.M.M. Camileri’nin Çevre Estetiği Temelinde Okunması

Abstract

It is frequently stated that the majority of the mosques built in Turkey during the 20th century reflect uncritical repetitions of historical forms, thus cannot produce original architectural design quality. “Aesthetics” is an important keyword for the discussion of the problem of quality in the design of mosques because when “aesthetics” is regarded, in tune with its etymological roots, as the science of sensual knowledge, it can produce spatial originality by going beyond superficial explanations. Consciousness of the fact that architecture, which is a stage of sensual experience, is always an issue of aesthetics has a significant effect on design quality. In this way, spaces of worship may address sensual consciousness of the users and establish existential meanings through sensual and bodily engagement. This study rereads the Etimesgut (Ankara, 1967) and T.B.M.M. (Turkish Grand National Assembly) (Ankara, 1989) Mosques designed by Cengiz Bektaş (b.1934) and Behruz Çinici (1932-2011) – Can Çinici (b.1962) within the framework of environmental aesthetics. These significant buildings of 20th century Turkish architecture are analyzed through their original qualities of design.

Özet

Yüzyılda Türkiye’de üretilen camilerin çoğunluğunun tarihsel biçimlerin gelişigüzel tekrarlarıolduğu ve özgün mimari tasarım niteliği üretemediği sıklıkla ifade edilmektedir. “Estetik”, camitasarımında niteliğin tartışılması için önemli bir anahtar sözcüktür çünkü etimolojik kökeni uyarıncaduyusal bilginin bilimi olarak anlaşıldığında, mimarlığa yüzeysel açıklamaların ötesinde özgün bir boyutkazandırabilir. Duyusal deneyime sahne olan mimarlığın daima estetiğin konusu olduğuna dairfarkındalık tasarımın niteliğini geliştirir. Bu yolla ibadet yapıları biçimsel tekrarın ötesine geçerekkullanıcının duyusal farkındalıklarına hitap edebilir ve mekâna duyusal ve bedensel katılım ile varoluşsalanlamlar üretilebilir. Bu çalışmada Cengiz Bektaş (d.1934) ve Behruz Çinici (1932-2011) – Can Çinici(d.1962) tarafından tasarlanarak 20. yüzyıl Türk mimarlık literatüründe yer edinen Etimesgut (Ankara,1967) ve T.B.M.M. (Ankara, 1989) camileri çevre estetiği kuramı çerçevesinde yeniden okunmakta veözgün tasarım nitelikleri incelenmektedir.