A Classical Ottoman Turkish Medical Manuscript: İlm-i Tıbb and its Language Features

Abstract

Medical writing through centuries brings us both the knowledge that is based on the classical medical approach and the existence of the medical terms pertaining to that era. The study of the medical writing which was written in a didactic style in a simple and clear language at that time is very significant, both for linguistic research and for the history of medicine. In this article, the manuscript İlm-i Tıbb, which is registered in the Adnan Ötüken Public Library Collection in National Library with the archive number 06 Hk 4453 which was written by Muhammed bin Hasan in classical Ottoman Turkish language structure is introduced and explained. This book which is concerned with hygiene is very important and had a great role in public health care in classical medical studies and provides us precious knowledge on its field. The author wrote his book first in Arabic than translated it into Turkish and explained the rules for being healthy in eight chapters. The introduction of the article concentrates on the issue of hygiene, and the book İlm-i Tıbb's contents are introduced. Then the book's phonetic and morphological features are explained with examples. Finally, the book's vocabulary is focused upon. Thereby this article introduces the language structure and properties of this manuscript whose writer's life and date of composition remain unknown.

Özet

Tıp yazmaları hem eski tıp anlayışına dayalı bilgileri hem de dönemin tıp literatürüne ait söz varlığını günümüze taşır. Didaktik bir üslupla yazılan sade ve anlaşılır bir dil kullanılan tıp yazmalarının incelenmesi hem tıp tarihi hem dil tarihi araştırmaları için son derece önemlidir. Bu makalede Muhammed bin Hasan tarafından yazılmış Milli Kütüphane Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonuna 06 Hk 4453 arşiv numarasıyla kayıtlı İlm-i Tıbb adlı Klasik Osmanlı Türkçesi dil özellikleri gösteren yazma eser tanıtılmıştır. Eski tıp anlayışında önemli bir yeri olan hıfzıssıhha konulu bu eser, alanında kıymetli bilgiler sunmaktadır. Yazar eseri önce Arapça yazmış daha sonra Türkçeye çevirmiş ve sekiz başlıkta sağlıklı olma kurallarını anlatmıştır. Makalenin giriş bölümünde hıfzıssıhha konusu üzerinde durulmuş ve İlm-i Tıbb adlı eserin içeriği tanıtılmıştır. Daha sonra eserin fonetik ve morfolojik özellikleri örneklerle açıklanmıştır. Son olarak eserin söz varlığı üzerinde durulmuştur. Böylece yazarının hayatı ve yazıldığı yıl hakkında bilgi bulunamayan bu yazma eserin dil özelliklerini ortaya koymak amaçlanmıştır.