The Plans of Bursa Green Mosque and its Tomb, Drawn Following the 1855 Bursa Earthquake, and the Restoration Work Carried out by Leon Parvillée

Bursa Yeşil Cami ve Türbesi’nin 1855 Depremi Sonrası Çizilmiş Planı ve Leon Parvillée Tarafından Gerçekleştirilen Onarımlar

Abstract

Bursa had many Ottoman structures as it had been one of the capital cities of the Ottoman State. The buildings, known as the Green Mosque and Green Tomb due to the colour of their tiles, in the complex built for Çelebi Mehmed are the best-known examples. These buildings, which include rich examples of stonework, tilework, plasterwork, metalwork and woodwork, since their construction have been subject to various repairs. They were damaged in the great earthquake in Bursa in 1855. From historical sources it is known that after the 1855 earthquake repairs did not become intensive until 1863 with the main repair works begining with the appointment to Bursa of Ahmed Vefik Pasha in 1863. One of the interesting points of these restorations is that French artist Leon Parvillée came to Bursa for these repair works. The artist not only participated in the repairs made to the Green Mosque and Tomb and although together with Ahmed Vefik Pasha, Leon Parvillée undertook much work in Bursa the nature of the repairs made are not fully known today. In the Ottoman Archives of the Prime Ministry, there is a dateless plan with a note stating it was prepared after an earthquake. This article concerns the plan was made of both the Green Mosque and Tomb and that it records differences from the existing plans of these buildings.

Özet

Osmanlılara başkentlik yapmış şehirlerden Bursa, bu unvanı sayesinde pek çok Osmanlı yapısınıbünyesine katmıştır. Çelebi Mehmed tarafından inşa ettirilmiş külliye içinde bulunan ve çinilerinin ren-gine atfen Yeşil Cami ve Yeşil Türbe olarak adlandırılan yapılar en çok bilinenlerdendir. Taş, çini, alçı,metal ve ahşap işlemeciliğinin zengin örneklerini bünyesinde barındıran bu yapılar inşa edildikleri tarih-ten günümüze kadar çeşitli onarımlara tabi tutulmuştur. 1855 yılında Bursa merkezli olarak meydana ge-len büyük depremde bu yapılarda hasar almıştır. 1855 depremi sonrası onarımların 1863 yılına kadaryoğun olmadığı ve asıl onarımların 1863 yılında Ahmed Vefik Paşa’nın Bursa’ya tayin edilmesi ile baş-ladığı tarihi kaynaklardan öğrenilir. Bu onarımları ilginç kılan noktalardan biri Fransız sanatçı LeonParvillée’nin bu onarım için Bursa’ya gelmesidir. Sanatçının adı sadece Yeşil Cami ve Türbesi’nin ona-rımı için geçmez. Bursa’da pek çok yapıda Ahmed Vefik Paşa ile birlikte çalışmalarına karşılık bu ona-rımların içeriği tam olarak bilinememektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde, bir deprem sonrasıhazırlandığı açıklaması yer alan tarihsiz bir plan bulunur. Adı geçen plan Yeşil Cami ve Türbesi için ortakhazırlanmış olup yapıların mevcut planlarından farklılıklar göstermektedir. Bu çalışmada; BaşbakanlıkOsmanlı Arşivi’nde bulunan bu planın, tarihi belge ve bilgilerle hem 1855 depremi sonrası hazırlanmışolduğu ortaya konulmakta hem de bu plan üzerinden Leon Parvillée’nin gerçekleştirdiği ve en azındanplan üzerinden okunabilecek tamiratlar belgelenmektedir.