Analysing the Ottoman Family in Istanbul in reference to 1724-1725 Ottoman s Istanbul Court Records of Marriage and Divorce

Şeriyye Sicillerine Göre Hicri 1137 (1724-1725) Senesi İstanbul'unda Osmanlı Ailesinin Evlenme ve Boşanma Verilerine Göre İncelenmesi

Abstract

Ottoman family law is based on the principles of Islamic law. The samples of applied law of the principles of Islamic Law are recorded at the Ottoman court records. Those registers provide to compare applied law to theoretical one. Especially they give us knowledge about marriage, divorce, alimony. Separately Court records are the first hand sources of Ottoman social structure for historical periods. Therefore, this article aims to analyze of the Ottoman family in Istanbul by means of Ottoman Istanbul court records dated 1724-1725. Many cases related to family law shows that there is no significant difference between Islamic law and Ottoman law. Since in the Ottoman court the kadi is the man who is entitled with the duties of judge and notery and also the civic and administrative duties, different cases passed to court can give information about the different aspects of social life. As the judge-notery the records of kadi serve as the one single source in which one can find both the cases like divorce and the relations between partners like purchase and sale if the family issues are in question.

Özet

Sosyal hayatın bütün yönlerinden izlerin bulunduğu şeriyye sicilleri Osmanlı toplumsal yapısına dair yapılan araştırmalarda önemli bir yere sahiptir. Kadının kazai görevleri yanı sıra idari ve beledi görevleri de üstlenmesi, hem hâkim hem noter fonksiyonuna sahip oluşu bu zenginliğin başlıca sebebidir. Bu çalışmada da cemiyetin en küçük birimi olarak nitelenen ailenin evlenme, boşanma, nafaka gibi davalar açısından Hicri 1137 (1724-25) yı- lındaki durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Diğer bir deyişle hukuki belgelerden sosyolojik sonuçlar elde edebilmek için İslam hukuk prensiplerinin Osmanlı dönemindeki uygulamalarına müracaat edilmiştir. Osmanlı aile hukuku İslam hukukunun temel prensiplerini esas almaktadır. Teorik hukukun uygulanışındaki örneklere ise şeriyye sicillerinde rastlanılmaktadır. Aile hukukunun evlenme, boşanma ve çocuklarla ilgili sicillerde yer alan kayıtlarının incelenmesi hem teorik hukukun uygulamaları hem ailenin toplumsal yapı içindeki konumu hakkında bilgi vermektedir. Konuyu sınırlandırmak gerektiğinden bu çalışmada yer olarak İstanbul ve dönem olarak Hicri 1137 (1724-1725) yılı seçilmiş ve İstanbul Şeriyye sicillerinden bu yıllara ait İstanbul Bab Mahkemesi 135, Ahi Çelebi Mahkemesi 124 ve 125 numaralı defterlerdeki evlenme, boşanma ve nafaka kayıtları gruplandırılmıştır. Bu üç dava türü içerisindeki verilerden çalışılan yıldaki evlenme, boşanma sayıları, boşanmaların talak ve muhalaa olarak oranları, evlilik esnasında aile arası ilişkiler, boşanma sebepleri, boşanma sonrası kadın ve çocuğun durumu gibi hususlara değinilmiştir. Bütün verilerin değerlendirilmesinden çıkan genel sonuç İslam ve Osmanlı aile hukukunun paralellik arz ettiği ve Osmanlı aile hukukunda ailenin bütün üyeleri açısından bireysel hakların mevcut hukuk çerçevesinde korunduğu yönündedir. Bununla birlikte genel istatistiki de- ğerlendirmeler için bir bölgenin farklı yıllara ait verilerinin de çalışılmasının zorunlu olduğu görülmektedir.