The Comparison of Turkish Prosaic Books of Advice Based on the Number Fourand Kâtip Ali Efendi’s Pandnama

Dört Dörtlük Öğütler: Dört Sayısı Üzerine Kurulmuş Türkçe Mensur Nasihatnamelerin Mukayesesi ve Kâtip Ali Efendi’nin Pendnâme’si

Abstract

This article focuses on Kâtip Ali Efendi’s pandnama (book of advice) and its comparisonwith similar works. Following the inquiries made regarding the identity of Kâtip Ali Efendi,who is presumed to have been alive in the late XVIth century and/or XVIIth century, his workPandnama has been analyzed in terms of form and content. This concise prose work, writtenin a simple style, has two striking features. The first is that it consists entirely of quotes. Thesequotations are excerpted from the sayings of people belonging to various groups such asprophets, the Twelve Imams, Sufis, philosophers, scholars, and statesmen. The second is thatthe work bases on number four; in other words, the compiled advice always consists of fourelements. In the article, I have discoursed what the number four symbolizes and why thisnumber might be preferred in a pandnama. Moreover, I have compared Kâtip Ali Efendi’swork with Abdulkerim b. Mehmed’s work Nasâyihu'l-Ebrâr and Nasuh Nevâlî’s work Çeşme i Hayât, which are both prosaic books of advice based on the number four and written in theXVIth century. After revealing the correlation between these works, I have transcribed KâtipAli Efendi’s work into the Latin alphabet.

Özet

Bu makale, XVI. yüzyılın sonlarında veya XVII. yüzyılın başlarında hayatta olduğu tahmin edilen Ali Efendi isimli bir kâtibin telif ettiği pendnameyi ve benzeri eserlerle mukayesesini konu edinmektedir. Hakkında oldukça sınırlı bilgi bulunan Kâtip Ali Efendi’nin kimliği üzerinde yapılan sorgulamaların ardından Pendnâme adlı eseri şekil ve içerik yönüyle incelenmiştir. Sade bir üslûpla yazılmış bu kısa mensur eserin dikkat çekici iki özelliği bulunmaktadır. Birincisi, baştan sona alıntılardan oluşmasıdır. Bu alıntılar peygamberler, On İki İmam, mutasavvıflar, filozoflar, âlimler ve yöneticiler gibi çeşitli gruplara mensup kişilerin sözlerinden yapılmıştır. İkincisi ise dört sayısı üzerine kurgulanmış, hep dört maddeden oluşan nasihatlerin seçilmiş olmasıdır. Makalede, dörtsayısının neleri sembolize ettiği ve bir pendnamede neden bu sayının tercih edilmiş olabileceği üzerinde durulmuş, benzer şekilde alıntılardan oluşan ve dört sayısını esas alan iki mensur pendname daha araştırmaya dahil edilmiştir. İkisi de XVI. yüzyılda telif edilmiş olan, Şeyhülislam Ebussuûd Efendi’nin torunu Abdülkerim b. Mehmed’e ait Nesâyihu’lEbrâr ile Nasuh Nevâlî’ye ait Çeşme-i Hayât, Kâtip Ali Efendi’nin Pendnâme’si ile karşılaştırılmış, bu eserler arasındaki ilişki ortaya konulmuştur. Son olarak Kâtip Ali Efendi’nin eserinin çeviri yazımı yapılmıştır.