The Adventure of a Mecmua (Miscellany): On the Mecmua of Şahidi (Versified Dictionary) Numbered Süleymaniye 876 in the Süleymaniye Library

Bir Mecmûanın Serencâmı: Süleymaniye Kütüphanesi Süleymaniye No. 876’da Kayıtlı Şâhidî (Manzum Sözlük) Mecmûası Üzerine

Abstract

One of the sources which provide data to lexicography studies is versified dictionaries written to teach foreign vocabulary and prosody to Ottoman children. There have been many studies on versified dictionaries, which had an important place in classical Turkish literature, and prominent examples of the genre published by the researchers so far. Nevertheless, libraries contain many mecmuas (miscellanies) comprised of versified dictionaries compiled in various languages by different poets in different periods. These mecmuas, which have not yet been well studied, are important in that they point to versified dictionaries commonly used in educational activities, in other words, well-read/popular dictionaries. This article will introduce a mecmua located in Süleymaniye Library in detail,, numbered Süleymaniye 876. This mecmua which consists of 165 folios is entitled Şahidi Mecmuası and comprises different versified dictionaries/mecmuas written by different scribes at different times. Of the ten dictionaries compiled in the mecmua, two are Arabic-Turkish, five are Persian-Turkish and three are Arabic-Persian. Two of the Arabic-Persian dictionaries are Nisabü’s-Sıbyan and its interlinear translations. As with some other mecmuas, parts of Halimi’s dictionary are collated as separate dictionaries. There are some errors with the compilation of the mecmua and some folios are missing.

Özet

Sözlükbilim çalışmalarına veri sağlayan kaynaklardan biri Osmanlıda çocuklara dil vearuz bilgisi öğretme amacıyla yazılan manzum lugatlardır. Klasik Türk edebiyatıgeleneğinde oldukça önemli bir yeri olduğu anlaşılan manzum sözlükler ile ilgili bugünekadar pek çok araştırma yapılmış, türün belli başlı örnekleri araştırmacılar tarafındanyayımlanmıştır. Bununla birlikte kütüphanelerde farklı dönemlerde farklı şairlerce çeşitlidillerde yazılmış manzum sözlükleri bir arada barındıran çok sayıda mecmûa dabulunmaktadır. Henüz üzerinde yeterince çalışma yapılmamış bu mecmûalar, eğitimfaaliyetlerinde yaygın olarak kullanılan, bir başka deyişle çok okunan/popüler sözlükleriişaret etmesi bakımından önemlidir. Bu makalede Süleymaniye Kütüphanesi Süleymaniye876 numarada kayıtlı bulunan manzum sözlük mecmûası detaylı olarak tanıtılmıştır.Şâhidî Mecmûası olarak isimlendirilen ve 165 varaktan oluşan mecmûanın farklı tarihlerdefarklı müstensihlerce istinsah edilen sözlüklerin/mecmûaların sonradan derlenmesiyleoluştuğu anlaşılmaktadır. Mecmûada yer alan on sözlükten ikisi Arapça-Türkçe, beşiFarsça-Türkçe, üçü Arapça-Farsça sözlüklerdir. Arapça-Farsça sözlüklerden ikisi Nisâbü’sSıbyân ve satıraltı tercümeleridir. Halîmî’ye ait bir sözlüğün ayrı bölümlerinin -farklımecmûalarda da karşılaşıldığı gibi- ayrı sözlükler olarak kaydedildiği görülmektedir.Tertibinde birtakım karışıklar olan mecmûada eksik varaklar da bulunmaktadır.