Genealogical Analysis of Shepherd, Sheep and Wolf Metaphors in Turkish Thinking System: From Old Turkic Inscriptions to Old Anatolian Turkish

Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun veKurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: EskiTürk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine

Abstract

Metaphor, which is generally discussed within the context of figures of speech or meaningchanges, instead of a concept, is described as the use of another concept based on the relations ofsimilarity, analogy, convergence, connotation, comparison, etc. The metaphors that show theabstraction power of language are linguistic in terms of resources, but also include thought andmental processes by showing a structure that transcends language. In the context of the influence ofsocial and cultural elements, every language has the capacity to produce metaphors. In the conceptualmetaphor theory developed by George Lakoff and Mark Johnson within the framework of theunderstanding of contemporary metaphor, there is a parallelism between the system formed bylanguage based on abstraction and the way people perceive the world. In this context, it is possible toanalyze the changes and transformations of societies through metaphors. When we approach thesubject in terms of Turkish culture, especially literary texts, it seems possible to follow the developmentline of Turkish culture and the Turkish thought system, starting from the world of metaphorspresented by Turkish language relics. In line with the design and purpose stated in this article, thedevelopment of the metaphors of shepherds, sheep and wolves as a political figure in Turkish literatureis emphasized; what meanings were attributed to these metaphors in the process of having a politicalcontent were evaluated in the light of the materials provided by the literary texts. At this point, aborder has been determined to include Old Anatolian Turkish texts, which constitute the first periodof Western Turkish, based on old Turkic inscriptions.

Özet

Genellikle söz sanatları ya da anlam değişmeleri içerisinde ele alınan metafor, bir kavramın yerine benzerlik, analoji, yakınlaştırma, çağrışım, karşılaştırma vb. ilişkilere dayalı olarak başka bir kavramın kullanılması biçiminde tarif edilir. Dilin zihinsel gücünü gösteren metaforlar, kaynak bakımından dilsel olmakla birlikte dili aşan bir yapı göstererek düşünceyi ve zihinsel süreçleri de kapsamaktadır. Sosyal ve kültürel ögelerin etkisi bağlamında her dilin metafor üretme kapasitesi vardır. Çağdaş metafor anlayışı çerçevesinde George Lakoff ve Mark Johnson tarafından geliştirilen kavramsal metafor kuramında dilin soyutlamaya dayalı oluşturduğu sistemle insanların dünyayı algılayış biçimleri arasında koşutluk bulunmaktadır. Bu bağlamda toplumların değişim ve dönüşümlerini, süreklilik ve kırılmalarını metaforlar aracılığıyla çözümlemek mümkündür. Konuya -yazınsal metinler özelinde- Türk kültürü açısından yaklaştığımızda Türk dili yadigârlarının sunduğu metafor dünyasından yola çıkarak Türk kültürünün gelişim çizgisini ve Türk düşünce sistemini takip etmek mümkün görünmektedir. Bu makalede, belirtilen tasarım ve amaç doğrultusunda Türk edebiyatında çoban, koyun ve kurt metaforlarının siyasi bir figür olarak gelişimi üzerinde durulmuş; bu metaforlara siyasi bir içeriğe sahip olma sürecinde hangi anlamların yüklendikleri, yazınsal metinlerin sunduğu malzemeler ışığında değerlendirilmiştir. Bu noktada eski Türk yazıtlarından yola çıkılmış ve Batı Türkçesinin ilk halkasını oluşturan Eski Anadolu Türkçesi metinlerini içine alacak şekilde bir sınır belirlenmiştir.