Relationship of Education with Disposition (fitrah) and Temprement (mizaj) in Ġhazzālī’s Thought

Abstract

The question of the possibility of education, which states that human can change and transform through education, is largely discussed within the nature of human nature. Because human nature refers to the predispositions and the abilities that education will handle. This study focuses on the meanings of the fitrah (disposition) and the mizaj (temprement), which express the essential nature of man in Ghazzālī’s thought, how they differ and how they can be understood in terms of the educational process. The purpose of focusing on these two concepts in the study is that they are the central terms that determine the scope and the content of education in his thought. The study is largely based on the evaluation of primary sources – Ghazzālī’s works themselves, as there is not any study in the literature that focuses on these concepts in terms of Ghazzālī’s thought. Fitrah and mizaj in Ghazzālī’s thought express that education is possible, but also determines its limits. According to Ghazzālī, who sees man as being composed of spirit (nafs) and body, fitrah expresses the nature of the spiritual aspect of man; mizaj refers to the nature of the physical aspect of man. Even though he uses fitrah in different meanings, the actual meaning that he attributes to the fitrah is the ability of all people to know their creator. This ability, which people find ready in their disposition (fitrah) while coming to this world, offers the possibility to get to know their creator and the things (ashyā’). This ability is common for every person. Unlike the fitrah, the mizaj is used in only meaning: Mizaj is the most general expression of human character traits and predispositions. According to the temprement (mizaj) understanding that Ghazzālī was largely inherited from the philosophy of Ibn Sīnā, every person's temperament is different. Unlike the fitrah, mizaj, which is unique for every person, is also the determining factor of limits of the education.

Özet

İnsanın eğitim vasıtasıyla değişebildiği ve dönüşebildiğini ifade eden eğitimin imkânı meselesi,büyük ölçüde insan tabiatının mahiyeti çerçevesinde tartışılır. Çünkü insan tabiatı, eğitiminişleyeceği yatkınlık ve istidatları ifade eder. Bu çalışmada Gazzâlî düşüncesinde insanın aslîtabiatlarını ifade eden fıtrat ve mizacın anlamları, nasıl farklılaştıkları ve bunların eğitim süreciaçısından nasıl anlaşılabileceği üzerinde durulmaktadır. Çalışmada bu iki kavramaodaklanılmasının amacı, fıtrat ve mizacın Gazzâlî düşüncesinde eğitimin kapsamı ve içeriğinibelirleyen merkezî kavramlardan olmasıdır. Çalışma, literatürde bu kavramlara Gazzâlî özelindeodaklanan çalışma bulunmadığından büyük ölçüde birincil kaynakların değerlendirilmesinedayanmaktadır. Gazzâlî düşüncesinde fıtrat ve mizaç, eğitimin mümkün olduğunu ifade etmeklebirlikte, onun sınırlarını da belirler. İnsanı ruh ve bedenden müteşekkil bir varlık olarak görenGazzâlî’ye göre fıtrat, insanın ruhî yönünün tabiatını ifade ederken; mizaç, insanın bedenîyönünün tabiatına işaret eder. Gazzâlî fıtratı farklı anlamlarda kullanıyor olsa da onun fıtratayüklediği asıl anlam, tüm insanların yaratıcısını bilme istidadıdır. İnsanların bu dünyayagelirken fıtratlarında hazır buldukları bu istidat, insana yaratıcısını ve eşyâyı tanımanınimkânını sunar ve her insan için ortaktır. Mizaç ise fıtrattan farklı olarak Gazzâlî düşüncesindetek bir anlamda kullanılır: Mizaç, insanın karakter özelliklerinin ve yatkınlıklarının en genelifadesidir. Gazzâlî’nin büyük ölçüde İbn Sînâ felsefesinden tevarüs ettiği mizaç anlayışına göreher insanın mizacı farklıdır. Fıtratın aksine her insan için biricik olan mizaç, aynı zamandaeğitimin sınırını belirleyen unsurdur.