Sünbülname Mecmua (TSMK-Hazine 413) as a Literary Text

Abstract

The literature refers to Sünbülname (The Hyacinth book), which is a muraqqa‘ mecmua (miscellany) that resides in the Library at the Topkapı Palace Museum as Treasure no. 413. It is a remarkable masterpiece because it contains forty-two illustrations of hyacinths and forty two poems, each of which relate to those hyacinths. Composed in 1149 (1736), the miscellany is an example of a hyacinth catalogue that a florist sent from the Netherlands to Sultan Mahmûd I (r. 1730-1754). Poets composed a couplet that was specific to each hyacinth and which included a new Turkish name for the variety in question. Calligraphers then penned each poem beautifully in Talîk script and illuminators decorated each page with exquisite illuminations, all of which tailored the catalogue to suit Ottoman aesthetics. With the exception of two couplets, every page comprises a title at the top and a note at the bottom, where the notes give the name of the calligrapher and of the poet who wrote the corresponding poem. Additionally, some of the notes give the date e.g. 1149 (1736). Some of the literature provides information on the miscellany but the literary aspects of the texts and the people who composed them are examined only rarely. This paper explores the miscellany, reciting and evaluating briefly its contents, and introduces the people who composed it whom it then covers in depth. This introduction determines primarily the names of the poets who composed the couplets (Ḥıfẓī, Ṣalāḥī, Çuḳadār Ḥüseyin Beg) and the calligraphers who penned them (‘İsmā‘īl, Ḥācı, ‘İsmā‘īl, ‘Alī). The paper ends with transcriptions of the poems’ texts, which none of the literature gives at the time of this writing.

Özet

I. Mahmûd (salt. 1730-54) için hazırlandığı anlaşılan Sünbülnâme adıyla tanınan Murakka Mecmûa’sı (TSMK-Hazine 413) 42 adet sümbül resmi ve bu sümbüllere dair yazılmış aynı sayıda şiir içermesi bakımından dikkat çekicidir. 1149’da (1736) tertibinin tamamlandığı anlaşılan Mecmûa, aynı zamanda Hollanda’dan gönderilen sümbül kataloğunun Osmanlı zevkine uygun hâle diğer bir ifadeyle yerelleştirilmesine örnektir. Bu yerelleştirme her bir sümbül için şiir kaleme alınması, bu şiirlerin dönemin zevkine uygun hatla yazılması ve tezhiple sağlanır. Mecmûa’nın her bir yaprağında/levhasında sümbüle verilen adların açıklandığı iki beyitten meydana gelen “rübâî” dışında üstte metnin başlığı sayılabilecek beyit/cümle ile alt tarafta “ketebe” kaydı da bulunur. Bu kayıtların hepsinde manzumenin şairi ve hattatın adı, bazılarında ise tarih not edilmiştir. Mecmûa’dan çeşitli araştırmalarda bahsedilmekle beraber eserin edebî yönü ve tertibinde etkin olan kişiler üzerinde yeterince durulmamıştır. Bu yazıda, Mecmûa’ya dair daha önce yapılmış çalışmalara temas edildikten sonra yeni hâline kavuşmasına katkı sağlayanlara odaklanılarak manzumelerin şairleri (Hıfzî, Salâhî ve Çukadâr Hüseyin Beg) ile bu metinleri yazan hattatların (İsmâîl, Hacı İsmâîl, Alî) kimlikleri ortaya konulmaktadır. Makalenin sonunda şiirlerin ilk kez yapılan çeviriyazılı metnine yer verilmektedir.