The Political, Economic and Cultural Aspects of Turkish- German Relations in Azerbaijani Press at the Beginning of The XXth Century

XX. YÜZYILIN BAŞLARINDA AZERBAYCAN BASININA YANSIYAN TÜRK-ALMAN İLİŞKİLERİNİN SİYASİ, İKTİSADİ VE KÜLTÜREL BOYUTU

Abstract

This study examines the different aspects of Turkish-German relations reflected in Azerbaijani press after a brief overview of Turkish-German historical relations. It is well-known that the beginning of the XXth century was the period of enlightenment of new political ideas, educational and cultural views in Azerbaijan just as in the Ottoman Empire, also this period was the start for movement of national liberation of Azerbaijan against the exiled regime of Tsarist Russia. This paper focuses on how Turkish and German relations was reflected in Azerbaijani press at the beginning of the XXth century which was under the intense pressure of Tsarist Russia. This study reveals that all these works show the critical approach to Turkish-German relations. Findings show that there was criticism about the exploitation and imperialist policies of the German Empire toward the Ottoman and Near East in all articles and caricatures. Particularly, Ali Bey Huseynzadeh drew attention on both military and commercial expansion policies of the German Empire and he complained about the German isolation policy towards the Ottomans. He also drew our attention on the Anatolian and Near Eastern railway construction financed by The Deutsche Bank. Ali Bey Huseynzadeh objected to Ottoman authorities, particularly II Abdulhamid’s submissive attitude towards Germany. The collected data about the relations between Turk-German in Azerbaijani press in the early XXth century have been discussed in terms of different issues as political, commercial, scientifical, and cultural aspects.

Özet

Makalede Türk- Alman ilişkilerinin tarihine kısa bir bakışla builişkilerin XX. yüzyılın başlarında Çarlık Rusya’sının yoğun baskısıaltındaki Azerbaycan basına yansıması incelenmiştir. XX. yüzyılınbaşları hem Osmanlı’da hem de Rusya Müslümanlarında olduğu gibiAzerbaycan’da da siyasi fikir, düşünce, eğitim ve kültürel anlamdaaydınlanma dönemidir. Bu dönem aynı zamanda Çarlık Rusya’sınınbaskı rejimine karşı Azerbaycan’da istiklal, hürriyet ve milli mücadeleningenişlediği bir dönemdir.Çalışmada bu dönemde yayınlanan dergi ve gazeteler incelenerekkonuya en fazla değinen, durum değerlendirmesi ve yorumlar yapanyazarlar araştırma kapsamına alınmıştır.Dönem basınında Türk-Alman ilişkilerine eleştirel yaklaşım, II.Abdülhamit’in Alman emperyalizmi karşısındaki teslimiyetçi tavrıve bu tavrın ciddi eleştirilere sebep olduğu araştırma sonucunda tespitedilmiştir. Aynı zamanda Almanya’nın Müslümanlar arasına nifaksoktuğu serzenişleri de tespitler arasındadır. Türk-Alman ilişkilerininsiyasi boyutuyla birlikte bilimsel, kültürel ve edebî anlamda da dönembasınına konu olmuştur. Özellikle Ali Bey Hüseyinzade’nin “Türkleşmek,İslamlaşmak ve Muasırlaşmak” şiarındaki muasırlaşma gayesiniaçıkladığı yazılarında Türk-Alman ilişkilerinin bilimsel ve kültürel önemine dikkat çekmiştir. Hem kendi yazılarında hem de editörü olduğuFüyûzat dergisindeki diğer makalelerde Avrupa bilim, edebiyat, sanat vesanayisini öğrenmenin ve millete bunu idrak ettirmenin önemi üzerindeısrarla durmuştur. Ali Bey Hüseyinzade, gelişme ve uygarlaşma yolundaher bir milletin kendi millî yazar ve bilginlerinin eserleriyle yetinmekleçok da ileri gidemeyeceğini, mutlaka diğer milletlerden geri kalacağınıher fırsatta dile getirmiştir. Avrupa’yı taklit değil takip etmenin öneminiAvrupa’daki bilimsel, edebî, kültürel gelişmelerden verdiği örneklerleanlatmıştır.