Relation of Role Theory and Semantic Categories of Verbs: A Case of İyi ve Kötü Prens Öyküsü

ROL KURAMI İLE FİİLLERİN ANLAMBİLİMSEL KATEGORİLERİNİN İLİŞKİSİ: İYİ VE KÖTÜ PRENS ÖYKÜSÜ ÖRNEĞİ

Abstract

Valency, is the need for other forms of word categorization so that language can sustain its system in itself. Lexical units from verbs to nouns appear together with formative and meaningful complements to meet a specific meaning. Valency has been handled in the theories like “Dependence Grammar” by Tesnier, “Case Grammar” by Fillmore, and “Theta Theory” by Chomsky. It explains the tendency to link morphological units together. This link is created within the framework of the roles defined by the verb in the predicate task. In this study the effect of the agent, experiencer, direct object, indirect object, target, place, instrument, goal, and time on valency in the framework of Theta Theory will be discussed. These roles will be analysed according to the semantic categories of the verbs that are determined in the text “İyi ve Kötü Prens Öyküsü” written in Old Uighur via diachronic perspective.

Özet

İstem, dilin kendi içinde sistemini sürdürebilmesi için kelime kategorilerininbaşka biçimbirimlere ihtiyaç duymasıdır. Fiilden, isme kadar sözlüksel birimlercümlede belirli bir anlamı karşılamak için kendini biçimce ve anlamca bütünleyentamlayıcıyla birlikte görünmek istemektedir. Tesnier tarafından “Bağlantılı DilBilgisi”, Fillmore tarafından “Durum Dil Bilgisi” ve Chomsky tarafından “RolKuramı” içinde ele alınan “istem” kategorisi, sözlüksel birimleri yine morfolojikbirimlere ya da yine sözlüksel birimlere bağlama eğilimine işaret etmektedir. Bağlamaişi, yüklemcil öge görevindeki fiil tarafından belirlenen roller çerçevesindegerçekleşmektedir.Bu çalışmada, Rol Kuramı’ndan hareketle yüklemcil fiillerin atadığı eyleyen,deneyimci, etkilenen, harekete konu olan varlık, hedef, yer, araç, amaç, zaman gibirollerin isteme etkisi tartışılmakta ve söz konusu rollerin metin üzerinden tespitedilen anlambilimsel fiil kategorilerine göre dağılımları ele alınmaktadır. Belirtilenalanın tespiti için artzamanlı yaklaşım benimsenerek Eski Uygur Türkçesi ileyazılmış “İyi ve Kötü Prens Öyküsü” uygulama metni olarak seçilmiştir.