ARABIC DICTIONARIES AND INDEX BOOKS

Abstract

Dictionary studies have a significant role in all languages. As for Arabic language, dictionary studies conducted to understand classical texts, particularly Koran and Hadith, and to detect the language use go back to early periods of history. Those studies have been conducted continuously through different methods since the beginning of safar (the second month of Hijri calendar). Recent index studies have enriched the dictionary studies, as well. Some of those dictionaries and indices prepared by various authors have kept up-to-date since the date when they were first written, and they have become reference books for Arabic Language and Islam Sciences today. In this article, some significant ones of those dictionaries are handled to introduce. Furthermore, their system, methods of their usage and the purpose of their writing are touched upon. First, they are categorised as dictionaries and word indices. Afterwards, dictionaries are also categorised as the ones classified according to the last letters (es-Sihah, Lisânu’l- ‘Arab, Kâmûsu’l- muhît and Tâcu’l- ‘arûs) and the ones classified according to the first letters (Esâsu’l-belâğa and Misbâhu’l-münîr). Moreover, dictionaries classified according to their content are touched upon and the most significant ones are introduced. Lastly, el-_Muhassas, as the most comprehensive and brilliant dictionary, are introduced. At the second part of the article, under the title of “Index Books”, it has been given information regarding el-Mu’cemu’l – Mufehres Li Elfâzi’l – Kur’âni’l-Kerîm and el-Mu‘cem el – Mufehres li Elfâzi’l – Hadîs veMiftâhu Kunûzi’s- Sunne . Two of the most important works in that field, el-Mufredât and Keşşafü Istılâhâti’l – Funûn ve’l- ‘ulûm’u, are introduced as well in this part.

Özet

Bütün dillerde, lügat/sözlük çalışmalarının önemli yeri vardır. Arap dilinde de gerek dilin öğrenim ve öğretiminde ve gerekse başta Kur’ân-ı Kerim ve Hadis-i Şerif olmak üzere klasik metinlerin anlaşılması ve dili tespit etme yönünde yapılan sözlük çalışmaları,değişik başlıklar altındaçok erken dönemde başlamıştır.İkinci hicri asrın başlarındanitibaren geliştirilen farklıyöntemlerlearalıksız sürmüştür. Son dönemlerde yapılanindeksçalışmaları ile deiyice geliştirilmiştir. Çeşitli müellifler tarafındanyazılan busözlükve indekslerdenbirkısmı telifedildiği tarihtengünümüze kadargeçerliliğinisürdürmüş ve Arap Dili ve İslam bilimleri alanında çalışan her kesin baş ucu kitabı olmuştur. Bu makalemizde, bu sözlüklerden çok önemli gördüğümüz bazılarını ele alıp onları tanıttık, metotları, kullanma yöntemleri ve telif amaçları hakkında bilgi verdik. Bunları önce lügatler/sözlükler ve kelime indeksleri olarak ikiye ayırdık. Ardından da sözlükleri; son harf esasına göre tasnif edilenler ( es-Sihah, Lisânu’l- ‘Arab, Kâmûsu’l-muhît ve Tâcu’l- ‘arûs) ve ilk harf esasına göre tasnif edilenler (Esâsu’l-belâğa ve Misbâhu’l- münîr) olarak iki başlık altında tanıttık. Devamla da konularına göre tasnifedilen sözlüklere değinipönemlilerinin adlarını verdikten sonra, alanın en kapsamlı ve enmükemmel sözlüğü olan el-_Muhassas’ı tanıttık. Makalemizin ikinci bölümünü oluşturan “İndeks Kitapları” başlığı altında da el-Mu’cemu’l – Mufehres Li Elfâzi’l – Kur’âni’l-Kerîm ve el-Mu‘cem el – Mufehres li Elfâzi’l – Hadîs ve Miftâhu Kunûzi’s- Sunne hakkında bilgi verdik. Yine her biri alanının en önemli eserlerinden olan el-Mufredât ve Keşşafü Istılâhâti’l – Funûn ve’l- ‘ulûm’u da bu bölümün devamında tanıttık.