GELENEKSEL TÜRK EVLERİNDE İÇ MEKÂN TASARIMI: KIBRIS XIX. YÜZYIL EVLERİ ÖRNEKLEMESİ

INTERIOR DESIGN OF THE TRADITIONAL TURKISH HOUSES: EXAMPLE OF THE XIX. CENTURY HOUSES OF CYPRUS

Abstract

In Traditional Turkish Houses, the design of the floor (bottom cover), walls (side cover), the ceiling (top cover), and the furniture elements make up the design of the interior space. The concept of "sky above, earth below" in the interior space, which has begun to take shape in the history of Turks since their tent life, has defined the floor and the ceiling. Despite the simplicity of the floors, the ornamented wooden ceilings, designed meticulously, form a characteristic. The walls are fitted with shaped wooden veneer and with functional elements of need. Various shelves, niches, wardrobes, closets, and bathing cubicles take place on the walls. The fireplace also takes place among the closets. There is very little movable furniture in the rooms. The sofas, used for sitting and sleeping are platforms, made of wood and fixed on the floor. In the XIX. century Ottoman Period houses in Cyprus, floors were covered with timber, or with local marble plaques; the marble plaques providing decoration by being laid in various geometrical shapes. Walls are quite plain. Usually, veneer is not used on walls, which have niches in the thickness of the wall, and wooden shelves, stretching at the level of the top of the doors. The ornamented, wooden window frames, surrounding the windows on the walls, and ornamented lamp niches in the main- rooms, are distinctive compared to other rooms. The simplest form of the ceiling, which is more important than the floor, is the naked one. The veneered ceilings of multi-functional rooms, and the veneered ceilings of main-rooms with decorations, form the top cover. There are no fixed fittings in rooms, such as sofas, wardrobes, closets, cupboards, or bathing cubicles. The use of movable furniture is seen in the houses in Cyprus especially towards the end of the XIX. century.

Özet

Geleneksel Türk Evleri'nde döşeme (alt örtü), duvar (yan örtü), tavan (üst örtü) ve mobilya ögelerinin düzenlemeleri, iç mekân tasarımını oluşturmaktadır. Türklerin tarihindeki çadır yaşamından itibaren biçimlenmeye başlayan iç mekânda, "üstte gök, altta toprak" anlayışı, döşeme ve tavanı tanımlamıştır. Döşemenin yalınlığına karşın, oldukça özenle tasarlanan işlemeli ahşap tavanlar, karakteristik teşkil etmektedir. Duvarlar ise biçimlendirilmiş ahşap kaplamalar ve fonksiyonel gereksinim elemanları ile donatılmıştır. Çeşitli raflar, nişler, dolaplar, yüklükler ve gusülhaneler, duvarlarda yer almıştır. Ocak da dolaplar arasında bulunmaktadır. Odalarda hareketli mobilya çok azdır. Oturma ve yatma amaçlı kullanılan sedirler, ahşaptan yapılmış ve döşemeye sabitlenmiş sekilerdir. Kıbrıs'taki Osmanlı Dönemi XIX. yüzyıl evlerinde döşemeler, yerel malzeme olan mermer plaklar veya ahşaplarla kaplanmış; mermer plakların çeşitli geometrik biçimlerde dizilmesi ile de döşemeye dekor verilmiştir. Duvarlar, oldukça yalındır. Genellikle duvar kalınlığı içinde nişler ve kapı üst seviyesinde uzanan ahşap raflar bulunan duvarlarda, ahşap kaplamalar görülmemektedir. Başodaların duvarlarındaki pencereleri çerçeve içine alan işlemeli ahşap pervazlar ve süslenmiş lambalık nişleri, diğer odalara göre farklılık teşkil etmektedir. Döşemeye göre daha önemli olan tavanın en yalın hali, kaplamasız olandır. Çok amaçlı odalardaki ahşap kaplamalı tavanlar ile başodalardaki işlemeli ahşap kaplamalı tavanlar, üst örtü'yü oluşturmaktadırlar. Odalarda sedir, dolap, yüklük, gusülhane gibi sabit donatı yoktur. Kıbrıs'taki evlerde, özellikle XIX. yüzyılın sonlarında, hareketli mobilya kullanımı görülmektedir.