GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE’DE DEVLET-SİNEMA İLİŞKİSİNE BAKIŞ

FROM PAST TO PRESENT DAY A VIEW TO THE RELATION BETWEEN STATE AND CINEMA IN TURKEY

Özet

Dünyanın her yerinde sinema az ya da çok devletin desteğine gereksinim duymuş ve hala daduymaktadır. Devletin ise sinemayla olan ilişkisi, düzenleme ve destekleme konularında sürmektedir.Dolayısıyla ulusal sinemaların gelişim süreçlerinde devlet ile olan ilişkileri temel bir rol oynamaktadır.Bu makalede Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze Türk sinemasının devletle olan ilişkisinin, bazıresmi belgeler temel alınarak, sinema politikaları bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Buincelemede beş yıllık kalkınma planları, hükümet programları, parti programları ve icra planlarındanyararlanılmış ve literatür taramasına gidilmiştir. Resmi belgelerin, raporların ve politik metinlerinincelenmesi sonucunda Türk sinemasının özellikle 1950-80 yılları arasındaki “Yeşilçam dönemi” ninsanatsal ve kültürel niteliği düşük yapımlardan oluştuğu eleştirisinin sık sık yer aldığı görülmüş, ulusalkültürü sergileyen, sanatsal değeri olan yapımların ortaya çıkması için gerekli alt yapı ve mevzuatçalışmalarının politik metinlerde vizyon olarak ortaya konulduğu tespit edilmiştir. 1980’den sonradevlet sinema ilişkisinin dünyadaki oturmuş sinema endüstrilerinin örnek alınmasıyla Türk sinemasılehine döndüğü, siyasetin bakışının güçlü bir Türk sinema endüstrisi oluşturulmasından yana olduğubelirlenmiş fakat geçmişten günümüze olduğu gibi devletin geleneksel sansür anlayışının farklıbiçimlerde hala devam ettiği görülmüştür.

Abstract

All over the world, the cinema has needed more or less the support of the state and still needs. On the other hand, the relation between the state and the cinema continues in the subjects of regulation and support. Therefore, relations with the state play a fundamental role for the development processes of national cinemas. This article’s aim is to analyze the relation of Turkish cinema with the state in the context of cinema policies based on some official documents, from the Republican period to the present day. In this study, five-year development plans, government programs, party programs and executive plans were used and literature review was made. As a result of the research based on official documents, reports and political texts, it has been observed that there is a criticism which Turkish cinema, especially in the period of 1950-80 Yeşilçam period, consist of the productions of low artistic and cultural characteristics. It is determined that the substructure and legislative arrangements are necessary for the emergence of the productions. These productions which exhibit the national culture and have artistic value are presented as a vision in political texts. After 1980, by taking well-developed cinema industries of the world as a model, it was determined that the relation between state and cinema turned in favour of Turkish cinema and the view of politics favoured the creation of a strong Turkish cinema industry. However, it has been observed that the traditional censorship concept of the state still continues in different ways as before.