I. TBMM'NİN DEVRİMCİ DİN ALİMLERİNDEN HACI SÜLEYMAN EFENDİ(BİLGEN) VE MECLİSTEKİ FAALİYETLERİ (1920-1923)

A Revolutionist Religious Scholar of The First Grand National Assembly of Turkey: Hacı Süleyman Efendi (Bilgen) and His Services in the Parliament (1920-1923)

Özet

Milli Mücadeleyi başarıyla gerçekleştirerek Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran I. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi, İstanbul'un 16 Mart 1920'de işgal güçleri tarafından resmen işgalinin sonucu olarak Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nın 11 Nisan 1920'de kapatılmasının ardından Heyet-i Temsiliye Başkanı Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının özverili çalışmalarıyla kısa bir zaman içerisinde toplanmıştır. 23 Nisan 1920'de, olağanüstü yetkilerle, dua ve törenlerle, açılışa gelebilen 115 milletvekilinin katılımıyla açılan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi, 11 Nisan 1923'e kadar çalışmalarını sürdürmüştür. İlk Meclis, dünya görüşleri ve beklentileri birbirinden çok farklı olan mebuslardan oluşmasına rağmen bütün mebuslar "Vatan topraklarını düşman işgalinden kurtarma" ortak düşüncesinde birleşmişlerdir. Nüfus oranlarının dikkate alınmayarak her sancaktan 5 milletvekilinin seçilmesi esasına göre belirlenen I.TBMM'de Yunan işgali altındaki İzmir'i 3'ü Meclis-i Mebusan'dan katılan toplam 8 milletvekili temsil etmiştir. İzmir'de Yunan işgali nedeniyle seçimler yalnızca Kuşadası'nda yapılmış ve burada seçilen mebusların İzmir'in tamamını temsil ettiği kabul edilmiştir. Seçimle gelen milletvekilleri arasında II.Meşrutiyet döneminin ilk Meclis-i Mebusan'ında Aydın mebusu olarak yer alan ve eğitim ile ilgili önerileri ile dikkat çeken Hacı Süleyman Efendi(Bilgen)'de bulunmaktadır. Atatürk'ün "mefkure arkadaşım" olarak nitelendirdiği Hacı Süleyman Efendi müderris düzeyinde aydın bir din alimidir. Eğitim alanındaki çalışmaları ile dikkati çeken Hacı Süleyman Efendi'nin Meclis kürsüsündeki konuşmaları günümüz eğitim anlayışına da ışık tutacak nitelikte öneme sahip olması nedeniyle inceleme konusu yapılmıştır. Bu çalışma, Hacı Süleyman (Bilgen) Efendi'nin I.TBMM içerisindeki faaliyetleri ile sınırlandırılmış olup milli mücadeledeki diğer faaliyetleri çalışma kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu nedenle de çalışmanın temel kaynağını TBMM Zabıt Cerideleri ve Gizli Celse Görüşmeleri oluşturmaktadır.

Abstract

Meclis-i Mebusan was dissolved on 11 April 1920 due to the Allied occupation of İstanbul on 16 March 1920, but Mustafa Kemal, who was the president of delegation committee, and his friends selflessly fought the National Campaign and formed the First Grand National Assembly of Turkey in a short span of time. The First Grand National Assembly decided the formal proclamation of the Republic of Turkey. The First Grand National Assembly of Turkey was gathered on 23 April 1920 with prayers, extraordinary powers and 115 deputies, who could make it to the opening, and lasted until 11 April 1923. Although this First Assembly consisted of deputies with very different ideologies and expectations, they were all united with the common motivation of "saving the country from enemy invasion". The First Grand National Assembly was determined by the method of electing five deputies from every district regardless of population figures. Greek-occupied İzmir was represented with eight deputies, three of which from Meclis-i Mebusan. Due to Greek occupation in İzmir the election was held only in Kuşadası and it was accepted these deputies elected in Kuşadası represented whole İzmir. Hacı Süleyman Efendi (Bilgen) was among the deputies elected from İzmir. He was also part of the first Meclis-i Mebusan of the Second Constitutional Era as Aydın deputy and drew attention with proposals on education. Hacı Süleyman Efendi (Bilgen) was a religious scholar at the level of müderris and Mustafa Kemal described him as his "ideal friend". The speeches Hacı Süleyman Efendi gave in the Parliament on education became subject of study, since they had importance which could provide an insight to our present day education mentality. We limit this study to the activities of Hacı Süleyman (Bilgen) Efendi during the First Grand National Assembly and exclude his other activities during the National Campaign, thus TBMM Zabıt Cerideleri (Official Recordings from The Grand National Assembly Proceedings) and Gizli Celse Görüşmeleri (Closed Session Talks) are used for our research.