GİZLİ CELSE ZABITLARINDA MOSKOVA GÖRÜŞMELERİ İLE İLGİLİ TARTIŞMALAR

Özet

Türk-Sovyet ilişkileri Milli Mücadele döneminde Rusya’da iç savaşın, Anadolu’da daMilli Mücadele’nin yoğun biçimde yaşandığı bir dönemde gündeme gelmiştir. Budönemde Kuvâ-yı Milliye kadrosunun karşı karşıya kaldığı başlıca problemlerden biri,İstiklâl Harbi’nde hükümete kaynak temini sorunu olmuştur. Bu şartlar altında AnkaraHükümeti için kaynak bulma yolundaki tek imkân ve alternatif 1917 Bolşevikİhtilâli’nden beri Anadolu’ya olumlu bakan Sovyet Rusya olmuştur. Ankara Hükümetitarafından Moskova’ya gönderilen heyetin başlıca amacı işbirliği ve yardım talebi olarakbelirlenmiştir. Tarihe Birinci Moskova ziyareti olarak geçen görüşmeler, SovyetRusya’nın Hariciye Komiseri Çiçerin’in, Misâk-ı Millî olarak kabul edilen sınırlardadeğişiklik talep etmesi ve Van ile Bitlis yöresinden Ermenistan’a toprak verilmesitalebiyle görüşmeler çıkmaza girmiştir. Birinci Moskova görüşmelerinde Sovyetheyetinin bu tutumu ve müzakerelerin hayati derecede önemi TBMM’de yapılan gizligörüşmelere de konu olmuş ve detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. Bu konudafikirlerini beyan eden mebuslar, ülkenin içinde bulunduğu zor şartlara rağmen SovyetRusya’nın toprak talebini şiddetle eleştirmiş, hatta kesin bir dille reddetmiştir. Türkheyetinin Temmuz 1920’de Moskova’ya gitmesiyle başlayan görüşmeler olumsuz birşekilde sonuçlanmıştır. Mart 1921’de yeniden başlayacak olan görüşmelere kadar TürkSovyet ilişkileri durgunluk dönemine girmiştir. Moskova görüşmeleri AnkaraHükümeti’nin ilk diplomatik girişimi olması bakımından önem taşımaktadır.

Abstract

Turkish-Soviet relations came to the fore in the first half of 1920 in the National Struggle Period, during the civil war in Russia and in the period when the National Struggle densely occurred in Anatolia. One of the main problems the National Forces were faced with during this period was the problem of funding the government in the War of Independence. Under these circumstances, the only possibility and alternative to finding resources for TBMM (Grand National Assembly of Turkey) had been to Soviet Russia, which had favorable views to Anatolia since the Bolshevik Revolution of 1917. The main purpose of the Turkish delegation sent to Moscow by TBMM was the request for cooperation and assistance. The meetings that passed into history as the first Moscow Meeting resulted in amendment request of Chicherin who was Soviet Russia's Commissioner for Foreign Affairs in the borders accepted as the National Pact and to give land to Armenia from Van and Bitlis region. The first Moscow Meetings were also the subject of secret negotiations in TBMM. The deputies, who expressed their opinions on this subject, strongly criticized and even rejected the claim of Soviet Russia's land request, despite the difficult conditions in the country. Turkish-Soviet relations entered the period of recession until the reunion in Moscow in 1921. The Moscow Meetings are crucial because of being the first diplomatic attempt of TBMM.