Kancaks in Divân Lugât at-Turk and Notes on Some Kancakian Words

Divânü Lugâti’t-Türk’te Kençekler ve Bazı Kençekçe Kelimeler Üzerine Düşünceler

Abstract

Divân Lugât at-Turk is one of the most important works of the whole Turkish culture in general and of Turkish language in specific. What distinguishes this work is its presentation of a lot of information that requires meticulous research, analysis, and evaluation. A most valuable aspect of the work, for instance, is the information collected by Mahmûd al-Kâšgarî about various Turkish communities. One of these communities is the Känčäks, who are mentioned only in Divân. This article briefly dwells on the opinions about the origins and history of the Känčäks. It then makes evaluations about the etymology of Känčäk words such as kendük, togrıl, yudug, kenpe, körke, çaha, çulıman, çawlı, çowlı,çeşkel, şenbuy, kewli and dünüşge, which are cited by Mahmûd al-Kâšgarî in his Divân.

Özet

Divânü Lugâti’t-Türk, Türk dili Türk kültürünün en önemli eserlerinden biridir. Onu ayrıcalıklı kılan temel özelliği, araştırmacılara üzerinde hassasiyetle durulması, ayrıntılı olarak incelenip gözden geçirilmesi gereken pek çok bilgiyi ortaya koymasıdır. Bu bilgilerin en değerlilerinden biri de Kâşgarlı Mahmud’un çeşitli Türk toplulukları hakkında derlediği verilerdir. Bu topluluklardan biri de adlarına sadece Divân’da rastlanan Kençeklerdir. Makalede Kençeklerin kökenleri ve tarihleri hakkında ortaya atılan görüşlere kısaca değinildikten sonra Kâşgarlı’nın Kençekçe olarak zikrettiği kendük, togrıl, yudug, kenpe, körke, çaha, çulıman, çawlı, çowlı, çeşkel, şenbuy, kewli ve dünüşge kelimelerinin etimolojileri üzerinde değerlendirmeler yapılacaktır.