Osmanlı Kadı Mahkemesindeki "Şühudü'l-Hal Nasıl Değerlendirilebilir?

Özet

Osmanlı şer‘î mahkemesinde görülen davalara ait zabıtlar, “şühûdü’l-hâl” başlığının altında birtakım adlardan oluşan ve sayısı davadan davaya göre azalıp çoğalan bir kayıtla son buluyordu. Bu kı­sımdaki kişilerin kimlikleri, mahkemedeki fonksiyonları, araştırıcıların açıklamak istedikleri önemli bir husustur. Bu “şühûdü’l-hâl” diye nite­lenen kişilerin, mahkemenin aslî yapısı içinde yer alan bir görevliler meclisi mi olduğu, hatta Batı yargılama usulündeki “jüri”ye benzetile­bilecek bir statüsünün olup olmadığı tartışılmış ve bazı yazarlar tara­fından böyle takdim edilmiştir. Bu makalede, belgesel bilgilere daya­narak bu heyetin niteliği ve işlevi belirlenmeye çalışılmış ve daha ön­ceki tartışmalara ışık tutabilecek sonuçlara ulaşılmıştır. Bu sonuçlardan en önemlisi, “şühûdü’l-hâl”in bir jüri olmadığıdır. Bunlar, hem görülen davanın o andaki izleyicileridir, hem de gelecekte o olayın bir kez daha, herhangi bir sebeple gündeme gelmesi halinde bilgilerine başvu­rulacak tanıklardır.