The Sir Derya Region and It's Place in Turkish History

Abstract

The Sir Derya region is not only the place where one of the bigest rivers of the Central Asia, Sır Derya is, but also a place of the oldest settlements of humanbeings took place and the civilations came up. This place that also took place in midle age literature as "Maveraiinnehr", is between Amu Derya (Ceyhun) and Sır Derya (Seyhun) region. At the shores of these two rivers famous cities appeared, where people made many gorgeous art crafts and, names of which where mentioned in historical and geograrhical works. At the same time in this region the most important events of Turkish history took place, Turkish states where established, significant leaders were born and great Thinkers wrote their important masterpice here. By Amu Derya river, while the masterpieces of the middle age such as Buhara and Semerkant came up, cities like Otrar, Sıganak, İsfıcab, Yesi, Savran (Sauran), Barçınlığkent, Yenikent, Siitkent were built by Sır Derya river. It has always been known, the region of Sır Derya and beyond was the oldest settlements of the city Turkish and the cities occured and developed here were their works. Althou many reserches were done about these cities that developed in middle ages and that became a significant cross road on great Silk Road. Few information were obtaint and the ancient historical reserches about this region are not sufficient. By knowing the fact that the root of the history is in the ancient times, I tried to put a focus on the history of the Sır Derya region. This reserch will also emphasise the importance of Sır Derya region as "Turkish Home" in the Turkish History.

Özet

Sır Derya havzası, Orta Asya'nın sadece büyük nehirlerinden biri olan Sır Derya nehrinin bulunduğu yer değil, aynı zamanda insanoğlunun yaşadığı en eski mekânlardan ve medeniyetlerin ortaya çıktığı merkezlerden birisidir. Ortaçağ müelliflerinin eserlerinde "Maveraünnehir" şeklinde ifade edilen bölge Amu Derya (Ceyhun) ile Sır Derya (Seyhun) arasındaki bölgedir. Bu iki nehir sahilinde insanlığın en görkemli sanat eserleri ile donatılan ve adlarından tarihi-coğrafı eserlerde bahsedilen o meşhur şehirler ortaya çıkmıştır. Aynı zamanda bu bölgede Türk tarihinin önemli olayları vuku bulmuş, Türk devletleri ve Hanlıkları kurulmuş, cihan hükümdarları dünyaya gelmiş ve Ulu düşünürler ölümsüz eserlerini buralarda yazmışlardır. Amu Derya boyunda Bûhâra ve Semerkant gibi ortaçağın şaheserleri ortaya çıkarken, Sır Derya boyunda da Otrar, Sıganak, İsficab, Yesi, Savran (Sauran), Barçınlığkent, Yenikent, Sütkent gibi bir çok şehirler kurulmuştu. Kent Türklerinin eski mekânlarından olan Sır Derya ve ötesinin eskiden beri bir Türk yurdu olduğu ve buralarda ortaya çıkan ve gelişen şehirlerin de onların eserleri olduğu bir gerçektir. Ortaçağlarda gelişerek, Ulu İpek Yolu'nun Orta Asya'daki önemli güzergâhı haline gelen bu şehirler hakkında araştırmalar yapılmış ve haklarında az-çok bilgiler bulunmaktadır. Fakat bu bölgenin eski tarihine dair araştırmalar olduğu istenilen ölçüde yeterli değildir. Tarihin kökenin eski devirlerde gizli olduğu gerçeğinden yola çıkarak, biz de Sır Derya havzasının kadim tarihine ait kısa bir inceleme yapmaya çalıştık. Bu çalışmamızda Maveraünnehir bölgesinin bir cephesini oluşturan "Sır Derya" havzasını ayrıca ele almamızın nedeni ise, Sır Derya havzasının "Türk yurdu olarak" Türk tarihindeki öneminden kaynaklanmaktadır.