Atabetü’l-Hakayık’ta Birleşik Eylemler

Özet

Birleşik eylemler, Türkçenin henüz aydınlığa kavuşturulamamış bir alanıdır. Meselenin çözümüne giden yolda bir katkı niteliğindeki bu çalışmada, Reşit Rahmeti Arat’ın bilim dünyasına sunduğu Edib Ahmed’in 12. yüzyılda kaleme aldığı Atabetü’l-Hakayık adlı eserindeki birleşik eylemler ele alınmıştır. Her ne kadar Arat, eserde yardımcı eylemlerin genelde çok az (bil-, u-, bir- ve tur- olmak üzere dört yardımcı eylem) kullanıldığını belirtmişse de bunun eksik kaldığı kanısındayız. Onun yardımcı eylemden kast ettiği bizim betimleyici (deskriptif) olarak gördüğümüz eylemlerdir. Bu türden eylemler, asıl anlamlarını yitirerek ulaç (gerundium) eki almış esas eylemlerin anlamlarını kılınış (aktionsart) bakımından belirlemektedir. Bizim belirlememize göre Atabetü’l-Hakayık’ta sekiz betimleyici eylem bulunmaktadır. Birleşik eylemlerin diğer grubunu zarf görevindeki ilk eylemin belirleyici (protodeskriptif) olduğu, asıl anlamı ise ikinci eylemin taşıdığı birleşik eylemler oluşturmaktadır.