MUHACERATTAKİ BİR ÖZBEK TÜRKÜ'NÜN MEKTUPLARINA GÖRE TÜRK DÜNYASI - ABDÜLVAHAP OKTAY VE MEKTUPLARI1

Turkic World as to the Letters of an Emigrant Uzbek Turk - Abdülvahap Oktay and His Letters

Özet

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, özellikle Dünya Savaşları ve Rus Devrimi'nden sonra Rusya'da yaşayan Türkistanlılar gibi Türk kökenli topluluklar çeşitli sebeplerle Türkiye, Orta Doğu, Avrupa ve Uzak Doğu'ya göç etmişler, yerleştikleri bölgelerde toplulukları örgütleyerek birbirleriyle sıkı bağlar kurmuşlardır. Bu makale Dış Türkler muhacirlerinden Abdülvahap Oktay (19041968) isimli bir Türkistanlının (veya Özbek Türkü) 1940-50'li yıllar arasındaki faaliyetlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Almanya'da eğitim görmüş olan Oktay, Türkiye'ye geldikten sonra da muhacir Türkistanlılar arasında önemli bir yer tutmuştur. Yazarın tesadüfen bulduğu Oktay ile arkadaşları arasındaki mektuplaşmalar, topluluğun iç ve dış ilişkilerini göstermektedir. Mektupların konularından birisi Oktay'ın yayın faaliyetleridir. Adana'ya göç eden bir Türkistanlının mektubunda Oktay'ın katkılarıyla yayınlan Türkistan Dergisi (1953) ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Belgemizde yer alan önemli olaylardan birisi de Temmuz 1954'te vefat eden İdil-Ural Türklerinin lideri Ayaz İshakî'nin son günleridir. Bazı mektuplarda yeni lideri seçme sürecini görmek mümkündür. Bu mektuplarda anlatılan şekliyle Oktay'ın 1958 yılında uluslararası Anti-Sovyet toplantılarına Türkistanlıların temsilcisi olarak katılmak üzere Münih'e geçtiği görülmektedir. Eşine yazdığı mektuplarda, İdil-Ural Türkleri, Azeriler gibi muhacir örgütleriyle birlikte Türk Cephesi sıfatıyla Amerikalılarla temasta bulunduğu anlatılmaktadır. Bunların dışında, Oktay'ın eski arkadaşlarının mektupları genel olarak Finlandiya'da yaşayan Türklerin durumları ile ilgilidir. Oktay'ın mektuplarında muhacirlerin Türk Dünyası ile ilişkilerinin yanında topluluklar aralarındaki kavgalar da görülebilmektedir.

Abstract

Since the late 19th century, especially after both the world wars and Russian Revolution, Turkestanis and other Turks in Russia emigrated to Turkey, the Middle East, Europe, and the Far East for various reasons. They organized their own communities and kept in touch with each other. This paper focuses on the activities of Abdülvahap Oktay, a Turkestani (or Uzbek) émigré during the 1940s and 1950s. Oktay was educated in Germany and his importance among Turkestani émigrés was maintained even after his emigration to Turkey. The correspondence between Oktay and his friends/colleagues, which was incidentally found by this author, illustrates his contacts within and outside the community. Oktay's publication is one of the subjects. For example, a Turkestani emigrant to Adana mentioned in his letter the journal Türkistan (1953), with which Oktay engaged. Another important subject is the last days of Ayaz İshaki, who was leader of the Volga-Ural Turks and passed away in July, 1954. One letter explains the process of electing a new leader. This letter also describes the international anti-Soviet meetings in Munich, in which Oktay participated as a Turkestani delegate in 1958. According to a letter to his wife and colleague, Oktay kept in touch with Americans in the Turkish Front in accordance with émigré organizations in Idil-Ural, Azerbaijan, among others. In addition, we read about situations of Turks in Finland in letters from his old friends. Although Oktay's correspondence tells us about the "Turkic World" of émigrés, some struggles existed within their communities.