Fen Eğitiminde Sosyobilimsel Konular: Türkiye Örneği

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de yapılan fen eğitiminde sosyobilimsel konular (SBK) hakkındaki araştırmaların çalışma konularının ve sonuçlarının incelenmesidir. Ayrıca bu araştırmaların bulgularının uluslararası alanda yapılan çalışmalar ışığında değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye bağlamında fen eğitiminde SBK’da güncel literatür taraması yapılmıştır. Bu taramada incelenecek çalışmaların tespit edilmesi amacıyla dört temel kriter belirlenmiştir: (a) Çalışmaların güncel olması, (b) bağlamının Türkiye olması, (c) odağının fen eğitiminde SBK olması ve (d) ilgili örneklemlerden ilk elden sağlanan veriye dayalı olmasıdır. İlgili veri tabanları, “Sosyobilimsel Konular ve Türkiye” ve “Sosyobilimsel Konular ve Türk” anahtar kelimelerinin hem Türkçe hem de İngilizce versiyonları kullanılarak taranmıştır. Yapılan taramalar sonucunda toplam 13 araştırma makalesi ve 17 lisansüstü teze ulaşılmıştır. Analizler sonucu değerlendirmeye 11 araştırma makalesi ve 13 lisansüstü tez çalışması alınmıştır. Türkiye’de SBK’ya ilişkin yapılan araştırmalarda, uluslararası literatürde olduğu gibi SBK’nın iki farklı rol üstlendiği görülmektedir. Bunlardan birincisinde SBK öğretim ortamlarında amaç olarak kullanılırken ikincisinde araç olarak kullanılmıştır. Çalışmalarda genellikle SBK örnekleri ve bu örnekler üzerinde fen öğretmen adaylarının bilgi düzeyleri, öğretim öz yeterlikleri ve informal muhakeme yeteneklerinin incelendiği görülmektedir. Bu çalışmalarında çoğunun henüz yüksek lisans düzeyinde kaldığı görülmektedir. Yine ülkemizde SBK üzerinde yapılan çalışmaların henüz nicel düzeyde kaldığı, nitel düzeyde derinlemesine SBK’yı inceleyen çalışmaların çok az sayıda olduğu görülmektedir

Özet

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yapılan fen eğitiminde sosyobilimsel konular (SBK) hakkındaki araştırmaların çalışma konularının ve sonuçlarının incelenmesidir. Ayrıca bu araştırmaların bulgularının uluslararası alanda yapılan çalışmalar ışığında değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye bağlamında fen eğitiminde SBK'da güncel literatür taraması yapılmıştır. Bu taramada incelenecek çalışmaların tespit edilmesi amacıyla dört temel kriter belirlenmiştir: (a) Çalışmaların güncel olması, (b) bağlamının Türkiye olması, (c) odağının fen eğitiminde SBK olması ve (d) ilgili örneklemlerden ilk elden sağlanan veriye dayalı olmasıdır. İlgili veri tabanları, "Sosyobilimsel Konular ve Türkiye" ve "Sosyobilimsel Konular ve Türk" anahtar kelimelerinin hem Türkçe hem de İngilizce versiyonları kullanılarak taranmıştır. Yapılan taramalar sonucunda toplam 13 araştırma makalesi ve 17 lisansüstü teze ulaşılmıştır. Analizler sonucu değerlendirmeye 11 araştırma makalesi ve 13 lisansüstü tez çalışması alınmıştır. Türkiye'de SBK'ya ilişkin yapılan araştırmalarda, uluslararası literatürde olduğu gibi SBK'nın iki farklı rol üstlendiği görülmektedir. Bunlardan birincisinde SBK öğretim ortamlarında amaç olarak kullanılırken ikincisinde araç olarak kullanılmıştır. Çalışmalarda genellikle SBK örnekleri ve bu örnekler üzerinde fen öğretmen adaylarının bilgi düzeyleri, öğretim öz yeterlikleri ve informal muhakeme yeteneklerinin incelendiği görülmektedir. Bu çalışmalarında çoğunun henüz yüksek lisans düzeyinde kaldığı görülmektedir. Yine ülkemizde SBK üzerinde yapılan çalışmaların henüz nicel düzeyde kaldığı, nitel düzeyde derinlemesine SBK'yı inceleyen çalışmaların çok az sayıda olduğu görülmektedir