Causality according to modern physics and islamic kalām

Abstract

We study the concept of causality as used by Islamic Mutakallimūn, the Mutazilites and the Asharites and compare it with the current concept used in modern physics. In order to set the concept in its historical context and see its connection with the development of the concept during the European renaissance starting from Galileo, it was necessary to expose the Aristotelian understanding of causality since it forms a common base for all other understandings. We also analyze the implications of the new concepts that were developed by modern physics, namely quantum theory and Einsteins relativity theory that have drastically affected the understanding of causality. We conclude that the new concept of causality as it is in modern physics is much in agreement with that which was proposed by Mutakallimūn

Özet

Bu araştırmada, Mutezile ve Eşarî ekollerine mensup müslüman kelâmcıların kullandığı sebeplilik kavramı ile çağdaş teorik fizik verileri içerisinde yaygın olarak kullanılan sebeplilik kavramı arasında bir karşılaştırma yapılmaktadır. Araştırmanın özellikle kelâmcıların görüşleriyle ilgili kısmını tarihî bağlamı içerisinde ele almak ve Galileo Galilei döneminden başlayarak kavramın Avrupanın Rönesans sürecinde geçirdiği değişim ile bağlantısını kurmak üzere farklı taraflar arasında yaşadığı dönüşümün ortak ekseni olan Aristotelesin sebeplilik ile ilgili anlayışını ortaya koymak gerekiyordu. Sonra modern fiziğin, klasik fizikten farklı olarak kuantum ve Einsteinın görelilik teorilerinin kavramlarıyla sebeplilik kavramını yeniden şekillendirmesinin tahlili yapıldı. Sonuçta modern fiziğin, Mutezile ve Eşarîler gibi müslüman kelâmcıların çoğunun ortaya koyduğu sebeplilik kavramının pek çok yönü ile uzlaşı içerisinde olduğu görülmektedir.