THE RECONSTRUCTION OF ?IKMAT AND NIZ?M: -INTRODUCTION TO NEW OTTOMAN PUBLICATIONS-

HİKMET VE NİZÂM'IN YENİDEN İNŞÂSI: -YENİ OSMANLI NEŞRİYÂTINA GİRİŞ-

Abstract

This article investigates the potentiality of tracing the intellectual activity through periodicals. Tarjum?n-i A?w?l and Ta?w?r-i Afk?r, very first periodicals that developed independent identity from official journals, is studied for their content: the books and the chapters and this article discusses whether they were motivated by a certain political strategy or purely intellectual interest. In the discussion following question was also taken into consideration: "Does this attempt have a structure that enables the classification?" This work emphasizes that there was indeed a struggle to find "niz?m" in the works on economy, politics and military and "?ikmat" in the works on history, philosophy and sociology and that the investigated periodicals were used as a means of criticism and opposition through a certain number of implications; therefore the publications contain these implications. In the conclusion it is asserted that the ultimate goal of these publications that were transmitted to all levels of the society through serialization (tafr?kah) were to enrich Ottoman intellectual life (ma?rif).

Özet

Bu makalede süreli yayınlar üzerinden entelektüel düşünce hareketliliğinin izlenebilme imkânı araştırılmıştır. Tanzimat sonrası erken dönemde resmî gazete hüviyetinin dışına çıkan ilk yayınlardan ikisi olan Tercümân-ı Ahvâl ile Tasvîr-i Efkâr incelenerek onların içinde neşredilen kitap ya da kitap bölümlerinin bir siyaset izlenerek mi yoksa tamamen entelektüel bir ilgiyle mi şekillendiği tartışılmıştır. Ayrıca "bu çaba tasnife imkân tanıyan bir yapıya sahip midir?" sorusu da göz önünde bulundurulmuştur. Ekonomik, siyasî ve askerî neşirlerle "nizâm"; tarih, felsefe ve sosyolojik temelli neşirlerle de "hikmet" arayışına yönelik bir çabanın varlığı öne sürülerek, aslında zikredilen dönemde gazetenin eleştiri ve muhalefetin bir aracı olarak çoğu kere işaretler ve imalar ile bunu gerçekleştirdiği vurgulanmış, neşredilen metinlerin de bu imaları ihtiva ettiği belirtilmiştir. Sonuç olarak gazete içinde "tefrîka" edilmek suretiyle toplumun her kademesine ulaşabilme imkânı bulan bu metinlerin nihai hedefinin Osmanlı entelektüel (maârif) dünyasının zenginleştirilmesi olduğu öne sürülecektir.