TADĪL AL-KALĀM: MODIFICATION OF KALAM WITH PHILOSOPHY

Abstract

The purpose of the present study is to analyze the content of Ṣadr al-Sharīʿa al-Bukhāri’s (d. 747/1346) Tadīl al-kalām in connection with the interaction of kalām with philosophy. In his introduction the author states that he intends to reorganize and to strengthen the structure of kalām, but without offering any explanation of the method or the means by which he will pursue this goal. This paper argues that Ṣadr al-Sharīa tried to revive and strengthen Maturidian kalām by utilizing the structure and problematics of Ibn Sīnā’s (d. 428/1037) al-Ishārāt, alongside the two most important commentaries on this work by Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210) and Nāṣir al-Dīn al-Ṭūsi (d. 672/1274). The article’s most important claim is that in his Ta‘dīl al-Kalām Ṣadr al-Sharīa surveys the tradition of al-Ishārāt both in terms of problematics and outline. A closer examination shows that following al-Rāzī’s pattern, he thoroughly criticizes or adapts the philosophical theories of al-Ishārāt and al-Ṭūsī’s Sharh al-Ishārāt. He thus aims to improve and reinforce the structure of Maturidian Kalām by facing the challenges of Avicennan tradition.

Özet

Bu makalenin amacı, Sadrüşşerîa es-Sanî el-Buhârî’nin (ö. 747/1346) Ta‘dîlü’l-kelâm adlı eserinin felsefe-kelam etkileşimi bağlamında içerik analizini yap-maktır. Müellif eserin mukaddimesinde kelam ilmini yeniden düzenlemeyi veyapısını güçlendirmeyi amaçladığını belirtir. Ancak bunun usûlü ve keyfiyetihakkında herhangi bir açıklamada bulunmaz. Bu çerçevede makalenin temeltezi, Sadrüşşerîa’nın Mâturîdî kelamını İbn Sînâ’nın (ö. 428/1037) el-İşârât’ıve iki önemli şârihi, Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) ve Nasîruddîn et-Tûsî (ö.672/1274) üzerinden yenilemeye ve güçlendirmeye çalıştığıdır. Bu iddianın enönemli delili, gerek meseleler gerekse tertip bağlamında eserin büyük ölçüdeel-İşârât geleneğini takip etmesidir. Öyle ki Sadrüşşerîa, Fahreddin er-Râzî’ninEşârî geleneğinde yaptığına benzer şekilde, el-İşârât’da ortaya konan felsefi bi-rikimi sistematik bir biçimde eleştirmeye ve tashih etmeye çalışır. Böylece o,İbn Sînâcı birikimle hesaplaşarak Mâtûrî kelamını geliştirmeye ve güçlendirme-ye çalışmaktadır.