Ekoturizm Alan Uygunluğu Analizinde CBS Teknolojisi Kulanımının Yeterliliği Üzerine Bir Araştırma

A Research on the Sufficiency of Using GIS Technology in Ecotourism Land Suitability Analysis

Abstract

Son yıllarda, ekoturizm gelişimi için uygun alanları belirlemeye yönelik çalışmalarda Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojisinin yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir. CBS teknolojisi, sayısallaştırılmış veri kullanarak sistematik ve kapsamlı bir analiz sunan güçlü bir yaklaşımdır. Araştırmacılar topoğrafya, arazi örtüsü, iklim, sosyokültürel yapı vb. bileşenlere sayısal değerler vermek suretiyle yaygın yöntemler oluşturmaya çalışmaktadır. Fakat araştırmaların çoğunun vaka çalışması şeklinde olması, her çalışmada alana özgü değerlemeler yapılması ve bazı niteliklerin sayısal olarak ifade edilme güçlüğü, ortak yöntemler ortaya koymayı zorlaştırmaktadır. Bu araştırmada CBS araçları ile yapılan alan uygunluğu analizlerinin farklı aşamalarında kullanılan çeşitli yöntem ve yaklaşımların sonuçlar üzerindeki etkileri incelenmiştir. Sonuçların CBS’ye eşlik eden Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) tekniklerine, analizde kullanılan kriterlerin seçimine ve bunlara ağırlık tayin etme yöntemlerine, kriterlerin nasıl standardize edildiğine ve sonuç haritasının yorumlanmasını sağlayan uygunluk analizi türlerine göre değiştiği görülmektedir. Özellikle sosyokültürel bileşenlerin sayısal olarak ifade edilme zorluğu ve çeşitliliği, CBS ile yapılan nicel değerlendirmenin yanında nitel değerlendirmenin de gerekli olduğunu ortaya koymaktadır. Bunun yanısıra ekoturizm uygunluk seviyelerinin belirlenmesinde kullanılan Doğal Kırılmalar Yöntemi, Eşit Aralık Yöntemi ve FAO (Gıda ve Tarım Örgütü) Arazi Sınıflandırması, analiz haritasında farklı desenler oluşturmaktadır. Sonuç olarak CBS teknolojisi, bu alanda ortak ve yaygın yöntemler oluşturmak için tek başına yeterli değildir ve çalışma alanı ile planlanan faaliyete özgü değerlendirmelerle desteklenmesi gerekmektedir.

Özet

In recent years, it has been observed that Geographical Information Systems (GIS) technology is widely used in studies to determine suitable areas for ecotourism development. GIS technology is a powerful approach that offers a systematic and comprehensive analysis using digitized data. Researchers try to create common methods by giving numerical values to components such as topography, land cover, climate, sociocultural structure, etc. However, the fact that most of the studies are in the form of case studies, land-specific evaluations in each study and the difficulty of expressing some qualities numerically make it difficult to reveal common methods. In this study, the effects of various methods and approaches used in different stages of land suitability analysis performed with GIS tools on the results were examined. It is seen that the results vary according to the Multi Criteria Decision Making (MCDM) techniques accompanying GIS, the selection of the criteria used in the analysis and the methods of assigning weight to them, how the criteria are standardized and the types of suitability analysis that enable the interpretation of the result map. In particular, the difficulty and diversity of expressing sociocultural components numerically reveals that qualitative evaluation is also necessary besides quantitative evaluation with GIS. In addition, the Natural Breaks Method, Equal Interval Classification and FAO's (Food and Agriculture Organization) Land Classification, which are used to determine the ecotourism suitability levels, create different patterns on the analysis map. As a result, GIS technology alone is not enough to create common and prevalent methods in this field and it needs to be supported by evaluations specific to the field of study and the planned activity.