Çekim modeli Türkiye’nin ticaret akımlarının belirleyicilerini ve ticaret potansiyelini açıklayabilir mi?

Abstract

It has been argued for ages what are the main factors influencing the international trade flows. The empirical contribution to this argument was made by Tinbergen (1992) and Pöyhönen (1963) to explain international trade flows with Newton’s law of gravitation. With the contributions in the following years the model of gravity was generalized. This paper attempts to use augmented gravity model to analyze determinants of trade flows and trade potentials between Turkey and its trading partner countries. These countries consist of trade partners and 15 European countries that comprise the largest part in Turkey’s export. Panel data analysis is used in this study. The estimated coefficients from the augmented gravity model show that GDP, population, distance between trading partners, using common language and sharing same borders can explain Turkey’s trade flows. What is more, it is ascertained that some regional associations such as European Union and Black Sea Economic Cooperation are of a crucial role on trade flows.

Özet

Ülkeler arasındaki ticaret akımlarını etkileyen temel faktörlerin neler olduğu uzun yıllardan beri tartışılmaktadır. Bu tartışmaya ampirik katkı, Newton’un çekim yasasını ülkeler arasındaki ticaret akımlarını açıklamak üzere kullanan Tinbergen (1962) ve Pöyhönen (1963)’den gelmiştir. Daha sonraki yıllarda yapılan katkılarla çekim modeli genelleştirilmiş bir forma dönüştürülmüştür. Bu çalışma, genelleştirilmiş çekim modelini kullanarak Türkiye’nin ticaret ortağı olan ülkelerle olan ticaretinin belirleyicilerini ve potansiyelini analiz etmektedir. Bu ülkeler, Türkiye ihracatının büyük bir kısmını gerçekleştirdiği 15 Avrupa birliği ülkesi ve diğer önemli ticaret ortaklarından oluşmaktadır. Çalışmada panel veri analiz yöntemi kullanılmıştır. Genelleştirilmiş çekim modeli analizi sonucunda elde edilen sonuçlar, gayri safi yurtiçi hasıla, nüfus, ticaret ortakları arasındaki uzaklık, ortak dil kullanma, ortak sınıra sahip olma gibi faktörlerin Türkiye’nin ticaret akımlarını önemli ölçüde açıklayabildiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca Avrupa Birliği ve Karadeniz Ekonomik İşbirliği gibi bölgesel birliklerin ticaret akımları üzerinde önemli role sahip olduğu tespit edilmiştir.