A Group of Urartian Seals from the Elazığ Museum

Abstract

In this study, nine seals from the Elazığ Museum dating to the Urartian period were evaluated. Th ese seals can be divided into six groups as bellshaped, pulley, hemispherical, cylinder stamp, four-sided and cylindrical shape. Th ey are made of granite, alabaster, limestone and bronze. Th e ornaments on the seals are made in linear and drill technique which included horse, mountain goat, gazelle, deer, scorpion, chicken, bird, people, mythological creature, crescent and tree of life. While the inward-bell shaped, pulley and hemispherical seals features single fi gures on the stamp section. Th e four-sided and cylindrical shape seals illustrate scenes such as banquet and worship. Th ere are also hollow circles as ornaments or inlay motif. Th e seals we have examined have similarities with the examples from contemporary Neo-Hittite and Neo-Assyrian samples, but they also have their own unique features. Seals with rope holes probably used for product supervision or as pendant; those with handles and stamps were probably used for sealing tablets or their clay envelopes and pottery. Th ere are also seal bearer in the Urartian Kingdom that appears in cuneiform texts with the ideogram LÚNA4.DIB. Tablets with this ideogram were found in Bastam and Karmir-Blur. Th e Elazığ Museum seals were dated to 8.-7. centuries BC by comparing them with the seals recovered from the Urartian excavations.

Özet

Bu çalışmada Elazığ Müzesi’nden dokuz adet Urartu Dönemi’ne tarihlenen mühür değerlendirilmiştir. Bunlar iç bükey gövdeli çan, makara, yarı küre, silindir-damga, dört yüzlü damga ve silindir biçimli olmak üzere altı gruba ayrılır. Malzeme olarak granit, alabaster, kireçtaşı ve bronzdan üretilmişlerdir. Mühürler üzerindeki bezemeler linear ve delgi yöntemleriyle yapılmıştır. Elazığ Müzesi mühürlerinde bezeme olarak at, dağ keçisi, ceylan, geyik, akrep, tavuk, kuş, insanlar, mitolojik yaratıklar, hilal ve hayat ağacı kullanılmıştır. İçe dönük çan, makara ve yarı küre formlu mühürlerin damga kısmında tekli figürler vardır. Ancak dört yüzlü damga ve silindir mühürlerde ziyafet ve tapınma gibi sahneler görülmektedir. Ayrıca mühürlerde bezeme ya da dolgu motifi olarak kullanılmış içi boş daireler de bulunmaktadır. İncelediğimiz mühürlerin, çağdaşları Geç Hitit ve Yeni Assur örnekleri ile benzerlikleri bulunmakla birlikte kendine has özellikleri de söz konusudur. Elazığ Müzesi mühürlerinden ip delikli olanlar ürün denetiminde ya da kolye ucu olarak; tutamaklı ve damga kısmı bulunanlar ise olasılıkla çivi yazılı tabletler ve çanak çömleklerde baskı amaçlı kullanılmıştır. Urartu Krallığı’nda mühürdarlar da söz konusudur. Urartu çivi yazılı metinlerinde mühür taşıyıcısı LÚNA4.DIB ideogramı ile geçer. Bu ideogramın geçtiği tabletler Bastam ve Karmir-Blur’da ele geçmiştir. Urartu kazılarından ele geçen mühürlerle yapılan karşılaştırmalar neticesinde Elazığ Müzesi mühürleri de MÖ 8.-7. yüzyıllara tarihlendirilebilir.