Kırgızlarda Kuudlluk ve Apendi (Nasreddin Hoca)

Abstract

In this paper, kuudul, which could be defined as a type of anecdote, and kuudul artists are introduced It also informs about Nasreddin Hoca (Apendi), who is considered as a kuudul, and his position in Kirghiz literature and people. Kuudul, rooted in the old times, is one of the arts that has a great prestige among the Kirghiz. Skillful kuudul artist relaxes people by making them laugh and caressing their souls with their attitudes towards circumstances, wit and creativity. Kuuduls also inveigh those people, who are mean, ignorant and greedy, as well as making fun of them in order to fight against social injustices. Therefore, they have gained great prestige in the society. Amongst the important kuuduls of Kirghiz we could name these: Cooşbay Borso Uulu, Kökötöy Toto Uulu, Karaçunak Şıldır Uulu, Kuyruçuk Ömürzak Uulu, Beknazar and Şarşen. The Kirghiz refer the type of anectode (funnies) that is known as Nasrettin Hoca in Anotolia as Apendi and Koco Nasır and consider these also among kuuduls. Or when defining kuudul, they also mention Nasrettin Hoca. Yet, they name the stories that either told by Nasrettin Hoca or presumed to be told by him as anekdote. They also use the term, ‘angeme’ which could be considered to be meant as ‘story’, for Nasrettin Hoca’s funnies/anecdotes and call them as ‘angemes of Apendi’.

Özet

Bu makalede Kırgız fıkra tipi olarak tarif edebileceğimiz kuudulluk ve kuudullar tanıtılmakta, ayrıca bir kuudul olarak tanıtılan Nasreddin Hoca (Apendi) ve onun Kırgızlar arasındaki pozisyonu hakkında bilgi verilmektedir. Kuudulluk Kırgızların geleneksel millî sanatları içinde kökü eskiye dayanan ve halk arasında büyük itibar gören sanatlardan biridir. Kuudul hünerbâzlar yaratıcı kabiliyetleri, olaylar karşısındaki tavırları ve hazır cevaplılıkları ile halkın gönlünü okşamış, onları güldürerek rahatlatmışlardır. Kuudullar hasisliği, cimriliği, açgözlülüğü ve cahilliği de tenkit ederek bu vasıflara sahip kişilerle dalga geçmek suretiyle de halkı eğlendirerek güldürmüş, sosyal adaletsizliklere karşı yaptıkları mücadelelerle de halk arasında önemli itibarlar elde etmişlerdir. Kırgızların önemli kuudulları arasında Cooşbay Borso Uulu, Kökötöy Toto Uulu, Karaçunak Şıldır Uulu, Kuyruçuk Ömürzak Uulu, Beknazar ve Şarşen’i sayabiliriz. Anadolu Türklerinin Nasreddin Hoca olarak bildikleri fıkra tipine Kırgızlar, Apendi ve Koco Nasır adını verirler ve onu da kuudullar arasında sayarlar. Veya kuudulu tarif ederken Nasreddin Hoca’dan da bahsederler. Ancak Hoca’nın anlattıklarına veya Hocaya mal edilen fıkralara anektod adını da verirler. Ayrıca genel olarak hikâye kelimesiyle karşılayabileceğimiz angeme terimini Nasreddin Hoca’nın fıkraları için de kullanarak Apendi angemeleri demektedirler.