Kutadgu Biligde kıl-Yardımcı Fiilinin Fiil+Fiil Şeklinde Kurulan Birleşik Fiil Yapılarındaki Kullanımı Üzerine

Abstract

In different age, and times of Turkish language, one of the most frequently used auxilary verb used in compound verb structures constructed as the form of noun+verb is "kıl-". It is possible to see various types of compound verb structures constructed by this auxilary verb in Kutadgu Bilig which belongs to Karahanlı Turkish age. ağır kıl- "muteber kılmak", asığ kıl- "fayda sağlamak, kâr etmek", cefa kıl- "cefâ kılmak", hali ki- "boşaltmak", isiz kıl- "kötüye çıkarmak", edgü kıl- "iyi etmek", tükel kıl- "tamamlamak, yerine getirmek", adak yiti kıl- "ayağı çevik tutmak" ete. In this article, beside the compound verb structure constructed as noun+verb form in Kutadgu Bilig, die use in the structure of compound verb as fiil+fiil form has been dwelt on and the descriptive auxiliary verb characteristics of this verb have been attracted attention.

Özet

Türk dilinin çeşitli devir ve dönemlerinde isim+fiil şeklinde kurulan birleşik fiil yapılarında çok işlek olarak kullanılan yardımcı fiillerden biri de kıl-'tır. Karahanlı Türkçesi' dönemine ait Kutadgu Bilig'de de bu yardımcı fiille kurulmuş çok çeşidi birleşik fiil yapılarını görmek mümkündür, ağır kıl- "muteber kılmak", asığ kıl- "fayda sağlamak, kâr etmek", cefa kıl- "cefâ kılmak", hali kıl- "boşaltmak", isiz kıl- "kötüye çıkarmak", edgü kıl-"iyi etmek", tükel kıl- "tamamlamak, yerine getirmek", adak yiti kıl- "ayağı çevik tutmak" vb. Bu yazıda söz konusu yardımcı fittin Kutadgu Bilig'de isim+fiil şeklinde kurulan bideşik fiil yapılarının dışında fiil+fiil şeklinde kurulan birleşik fiil yapılarında da kullanımı üzerinde durulmuş ve bu fiilin tasvirî yardımcı fiil özelliğine dikkat çekilmiştir.