THE BAKTASHI TRADITION AMONG TURKMANS AND KURDS AND MAIN REPRESENTATIVES: THE SAMPLE OF IRAQ

TÜRKMENLER VE KÜRTLER ARASINDA BEKTÂŞÎ GELENEĞİ VE BAŞLICA TEMSİLCİLERİ: IRAK ÖRNEĞİ

Abstract

Iraq has a rich social structure bearing the traces of many cultures and civilizations. This region has been the scene of many religious, sectarian and sufi order activities. One of the mystical movements in Iraq that can survire to day existence is Baktashiyya. A large part of the Baktashi people living in the cities of Mosul, Arbil, Kirkuk and Sulaimaniya, wich are located in the nort of Iraq, part of them live in the capital Baghdad. The areas where Baktashiyya spreads are the reğions where Turkman and Kurdish tribes are inhabited in general. The Baktashi tradition that has survived in communities such as Şabak, Sareli and Kakaî overlaps with Baktashiyya in Anatolia. Among the lodges that have survived the Bektashi culture in Iraq are the Khıdır Ilyas Lodge in Baghdad, the Baba Gurgur Lodge, the Dede Lodge in Karbala, the Bektashi Lodge in Najaf and the many lodges in Kirkuk. Kirkuk has a richer infrastructure among Iraqi cities in terms of lodges. The dervish lodges established in Kirkuk center and some districts played an important role in keeping the Bektashi tradition among the Turkoman tribes for many years. Among the main represantatives in Iraq are the Sultan Sahak, Baba Gurgur, Sheikh Hasan Barzanji, Dede Jafer and Hijri Dede.

Özet

Irak pek çok kültür ve medeniyetin izlerini taşıyan zengin bir toplumsal yapıya sahiptir. Bu bölge çok sayıda din, mezhep ve tarikatın faaliyetlerine sahne olmuştur. Irak’taki tasavvufî hareketler içinde günümüze kadar varlığını sürdürebilenlerden biri de Bektâşîlik’tir. Büyük çoğunluğu Irak’ın kuzeyinde yer alan Musul, Erbil, Kerkük ve Süleymaniye şehirlerinde yaşayan Bektâşîlerin bir kısmı da başkent Bağdat’ta yaşamaktadırlar. Bektâşîliğin yayıldığı alanlar, genelde Türkmen ve Kürt aşiretlerinin yerleşik olduğu bölgelerdir. Şebek, Sarelu ve Kâkaî gibi topluluklar içinde yaşatılan Bektâşî geleneği, Anadolu’daki Bektâşîlikle örtüşmektedir. Irak’ta Bektâşî kültürünü yaşatan tekkeler arasında Bağdat’ta Hızır İlyas Tekkesi, Baba Gurgur Tekkesi, Kerbela’da Dedeler Tekkesi, Necef ’te Bektâşî Tekkesi ve Kerkük’teki tekkeler sayılabilir. Kerkük tekkeler konusunda Irak’taki şehirler arasında daha zengin bir altyapıya sahiptir. Kerkük merkezi ile bazı ilçelerinde kurulan tekkeler, Bektâşî geleneğinin uzun yıllar Türkmen aşiretleri arasında yaşatılmasında önemli rol üstlenmiştir. Irak’taki başlıca temsilcileri arasında