THE MORPHEME {-(X)VIR(I)} OF PRESENT CONTINUOUS TENSE IN BEYŞEHIR DIALECTS

Abstract

Dialects contain many morphological elements that is not in Turkish written language. One of them is tense suffixes. Other tense suffixes, except for the present continuous tense, do not change much in dialects. The present continuous tense states that the verb has occur in the time of the process and action of act. The conjugation of present continuous tense seen from Khwarazm Turkish appears in various forms in the historical and contemporary dialects of Turkish. Until now, many studies have been made about the present continuous suffixes used in Turkish. In addition to suffix of the present continuous tense {-(X)yor} used in Turkey Turkish literary language, the present continuous tense {-(X)vIr(I)} determined in Damlapınar, Doğanbey and Üçpınar districts is used in Beyşehir, Konya. The present continuous tense {- (X)vir(i)} which is form of {-(X)vIr(I)} is used in words that have front and back series in Damlapınar and Doğanbey districts. The present continuous tense {-(x)vir(i)} which is form of {-(X)vIr(I)} is used in words that have front series, and the present tense {-(x)vir(i)} which is form of {-(X)vIr(I)} is used in words that have back series in Üçpınar district. Hence, it is possible to claim that the present continuous tense is made with -(i)ver- verb of haste. The morpheme {-(X)vIr(I)} is similar to verb of haste {-(i)ver-} in terms of formation. In this article, it is emphasized that the auxiliary verb used in the structure is ver- or var-.

Özet

Ağızlar, Türkiye Türkçesi yazı dilinde bulunmayan pek çok morfolojik unsuru içinde barındırır. Bunlardan biri de zaman ekleridir. Ağızlarda şimdiki zaman hariç diğer zaman ekleri pek fazla değişiklik göstermez. Şimdiki zaman, eylemin gösterdiği oluş ve kılışın içinde bulunulan zamanda gerçekleştiğini bildirir. Harezm Türkçesinden itibaren görülen şimdiki zaman çekimi, Türkçenin tarihî ve çağdaş lehçelerinde çeşitli şekillerde karşımıza çıkar. Bugüne dek Türkçede kullanılan şimdiki zaman ekleriyle ilgili pek çok çalışma yapılmıştır. Konya ilinin Beyşehir ilçesinde Türkiye Türkçesi yazı dilinde kullanılan {-(X)yor} şimdiki zaman ekinin yanı sıra Damlapınar, Doğanbey ve Üçpınar Mahallelerinde tespit edilen {-(X)vIr(I)} yapısı da kullanılmaktadır. Zarf-fiil + yardımcı fiil biçiminde oluşturulan bu analitik yapı, Damlapınar ve Doğanbey Mahallelerinde ön ve art sıradan ünlü bulunduran fiiller üzerinde sadece ön ünlülü {-(X)vir(i)} şekliyle kullanılarak ünlü uyumu dışında kalmıştır. Üçpınar Mahallesinde ise ek uyuma girmiş ve ön sıradan ünlü bulunduran fiillere {-(x)vir(i)}, art sıradan ünlü bulunduranlara {-(x)vır(ı)} biçimiyle eklenmiştir. {-(X)vIr(I)} yapısı şekil bakımından tezlik fiiline {-(i)ver-} benzemektedir. Bu çalışmada söz konusu yapıda kullanılan yardımcı fiilin ver- mi, var- mı olduğu ve tasvir fiillerinin özellikle tezlik fiilinin şimdiki zamanla ilişkisi üzerinde durulmuştur.