“Çocuk” Sözcüğünün Etimolojisi Üzerine

Özet

Bu çalışmada esas olarak çocuk sözcüğünün kökeni ele alınmaktadır. Fakat sözcüğün yapısını daha iyi anlamamıza yardım edeceği ve analoji teşkil edeceği için önce Türkiye Türkçesinde ‘çocuk’, ‘bebek’, ‘yavru’ anlamına gelen bazı Türkçe sözcükler de anlam ve köken bakımından mercek altına alınmaktadır. Bu bağlamda anlam ve biçimbilgisi bakımından tartışmalı olan veya kökeni pek açık olmayan bala, bebe, bebek, enik, oğul, döl, uşak, yavru sözcüklerinin köken ve anlam açıklamaları yapılmaktadır. Çocuk sözcüğü üzerine fikir beyan eden araştırmacıların görüşleri tanıtıldıktan sonra çocuk sözcüğü sesbilimsel, anlambilimsel ve biçimbilimsel açılardan ayrıntılı olarak incelenmektedir. Çalışma, çocuk sözcüğünün kökenini nihai çözüme kavuşturmak yanında bu sözcüğün asıl anlamının ‘domuz yavrusu’ olup olmadığı konusunda uzun zamandır süregelen tartışmalara da bir son vermeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada yapılan ayrıntılı kökenbilimsel incelemelerin sonuçlarına dayanarak, enik, döl, yavru gibi sözcüklerin ‘hayvan yavrusu’ anlamının ikincil olarak sonradan ortaya çıktığı, çocuk sözcüğünün asıl anlamının ise sanıldığı gibi ‘domuz yavrusu’ olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca çocuk sözcüğünün Anadolu ağızlarındaki ‘domuz; domuz yavrusu; bebek, çocuk’ anlamına gelen çoçka, çoçga, çoşka, çoşga vb. gibi sonradan ortaya çıkan değişkeleri yanında, sözcüğün türediği isim kökü olan Tkm. çāga ‘çocuk, bebek’, Mo. çaga, çaka, DS cağa, çova, çoa, çoğa, çoğ ‘çocuk’ ve benzeri anlamlar taşıyan TTü. çoluk (çocuk), Tkm. çovluk, DS çacuk ~ cacık biçimleri de inceleme altına alınmaktadır. Çalışmanın en sonunda, çocuk sözcüğü ve türevleri için bu çalışmada sunulan kökenbilimsel çözüm önerileri bir şemada kronolojik olarak gösterilmiştir.

Abstract

This study mainly deals with the origin of the word çocuk. However, some other Turkish words meaning 'child', 'baby' or ‘whelp', which can serve as analogy and help for a better uderstanding of the structure of the word in question, are also examined in terms of meaning and origin. In this regard, semantically, morphologically opaque or controversial words such as bala, bebe, bebek, enik, oğul, döl, uşak, yavru are explained morphologically and semantically as well. After introducing the views of the researchers who expressed their opinions on the word çocuk, the word çocuk is examined in detail phonetically, semantically and morphologically. The study aims to carry out a final solution to the etymology of the word çocuk as well as to the long-standing debate whether the original meaning of this word was 'piggy' or not. Based on the results of the detailed etymological analyses carried out in this study, it is concluded that the meaning ‘animal baby’ of the words enik, döl, yavru has emerged secondarily as well as the original meaning of the word çocuk – contrary to popular belief – was not ‘piggy’. Besides the variants çoçka, çoçga, çoşka, çoşga etc. in Anatolian dialects, which mean ‘pig; piggy; baby, child’ and have emerged secondarily, the etymon of the word çocuk and the related words, i.e Tkm. çāga ‘child, baby’, Mo. çaga, çaka, DS cağa, çova, çoa, çoğa, çoğ ‘child’ and Turkish çoluk (çocuk), Tkm. çovluk, DS çacuk ~ cacık with similar meanings are also examined. At the end of the study, the etymological proposals carried out here for the word çocuk and its variants, are presented chronologically in a chart.