Rakip ve Mahpus Romanlarında Ben ve Öteki İlişkisine Fenomenolojik Bir Bakış

A Phenomenological Outlook On The Relationship Between Me And The Other In The Novels The Adversary And The Prisonner

Özet

Ben ve Öteki ilişkisi düşünce tarihi boyunca başta sosyal, siyasi, hukuki olmak üzere birçok boyutta incelenen bir konudur. Önceleri konuyla ilgili düşüncelerin merkezini “Ben” kavramı oluştururken, özellikle 19. yüzyıldan itibaren Hegel’in Köle - Efendi diyalektiğiyle birlikte “Öteki” kavramı felsefi ve edebi alanda başlı başına bir inceleme konusu haline gelmiştir. 20. yüzyılın başında ortaya çıkan fenomenoloji (görüngübilim) yöntemiyle birlikte Ben ve Öteki konusuyla ilgili çalışmalar da yoğunlaşmıştır. Fenomenleri yani kişinin bilincinde dolaysız olarak oluşan olgu ve olayları oluşum süreçleriyle birlikte inceleyen fenomenolojik yöntem aracılığıyla, birçok düşünür Ben ve Öteki ilişkisini aynılık/ötekilik, içkinlik/aşkınlık, algı/duyumsama gibi kavramlar üzerinden ele almıştır. Çalışmamızda, Fransız edebiyatından seçtiğimiz iki eser olan Emmanuel Carrère’in “Rakip” ve Marcel Proust’un “Mahpus” adlı romanlarındaki Ben ve Öteki ilişkisini fenomenolojik akımın önemli iki ismi olan Edmund Husserl ve Maurice Merleau-Ponty’nin konuyla ilgili yaklaşımları doğrultusunda incelemeye çalıştık. Bu amaçla romanlardaki kahramanların birbirlerini karşılıklı olarak nasıl etkiledikleri, Ben’in, diğer bir deyişle Özne’nin bu ilişkide kendini ve Öteki’ni nasıl algıladığı, Öteki’ne nasıl ulaşmaya çalıştığı gibi sorunsallar üzerinde durduk. Husserl ve Merleau-Ponty’nin bilinç, algı, duyumsama ve beden gibi kavramlar üzerinden önerdikleri kuramlardan yola çıkarak ele aldığımız romanların söyleminde Ben ve Öteki ilişkisinin nasıl oluştuğunu incelemeyi amaçlamaktayız.

Abstract

The relationship between Me and the Other is a subject which has been examined throughout the history of ideas in many aspects particularly social, political and legal. While “Me” was previously considered as the center of the thoughts on the subject, the concept “Other” has become a subject of study itself in philosophical and literary field, especially since the nineteenth century, owing to Hegel's Master-Slave Dialectic. The studies on relationship between Me and the Other have been intensified with the emergence of the phenomenological method in the early part of the 20th century. Phenomenology studies the “phenomena”: appearances of things, of realities in our experience, the way in which they appear directly in acts of consciousness. Through this method, many philosophers have taken in hand the relationship between Me and the Other via concepts such as “sameness/otherness”, “immanence/ transcendence”, “perception / sensation”. The purpose of this study is to examine the relationship between Me and the Other in two novels of French Literature: Marcel Proust’s The Prisoner and Emmanuel Carrère's The Adversary, through the thoughts of Husserl and Merleau-Ponty who are two important philosophers of phenomenological thinking. In this regard, we studied how the protagonists affect each other in the discourse of novels, how “Me”, in other words the “Subject” perceives himself and the Other in this relationship and how he tries to approach to the Other. In this study, we aim to clarify how the relationship between Me and the Other was constructed in the discourse of novels by means of phenomenological concepts of Husserl and Merleau-Ponty such as consciousness, perception, sensation and body.