The role of Turkish physicians in the vaccination against typhus during the years of world war I

I.Dünya savaşı yıllarında tifüs aşısının uygulanmasında Türk hekimlerinin rolü

Abstract

During the years of World War I, several severe typhus epidemics were seen in Erzurum and nearby cities. A total of 164 health officers, 125 of whom were physicians, struggled against the epidemic in the region but also they lost their lives due to typhus. Vaccination against typhus was one of the means of fighting the epidemic. However, there were some claims that a small group of Turkish physicians injected typhus-contaminated serum into Armenian civilians during World War I, and that this should be accepted as a form of biological warfare against Armenian civilians. The purpose of this article is to set out how, by whom, and on whom, and under what conditions the typhus vaccination was applied in order to reveal the truth in terms of the evidence found in historical documents. The typhus vaccine was prepared from blood taken from febrile patients affected by the disease. After the blood of the patients were defibrinated and inactivated at 60 °C for an hour, it was used. As the amount of blood needed to prepare the vaccine was so great, the amount of available vaccine was always insufficient to meet the demand. Hence, the prepared vaccine was only applied to those which had the higher risk of contracting typhus such as physicians and nurses. The vaccine prepared by The Third Army Health Commander Dr. Tevfik Salim was first applied to nine officers, five of whom were physicians, and among whom were Dr. Haydar Cemal and Dr. Salahattin on March 28, 1915 in Hasankale, Erzurum. Furthermore, the same vaccine was applied to people in the vicinity by Dr. Alaattin in Erzurum, Dr. Abdulhalim Asım in Bayburt, Dr. Izak in Sivas and Dr. Mihran in Hasankale. Ali İhsan Sabis and Fevzi Çakmak, who were high ranking officers, were among those who volunteered to have the vaccination.The Third Army Health Commander Dr. Tevfik Salim ordered that the vaccine should not be applied without blood inactivation. Despite this order, Dr. Hamit Osman, who had a mental illness, applied the vaccination without inactivating the blood to some people. Among those were physicians of the Red Crescent Hospital together with soldiers who were nursing in the hospitals in Erzincan. Dr. Hamdi Suat inactivated the blood by leaving it at - 16°C for 24-48 hours, and instead of giving a single dose, he applied three-doses with 3-day-intervals, followed by a one more dose, which he called "the vaccine for absolute immunization" to the same people after 10-23 days. This "vaccine for absolute immunization" was actually typhus-contaminated blood which had not been inactivated. It should be noted that he injected himself with the same form of vaccine. In his article published in German in 1916 and in Turkish in 1917, he stated that he injected "the vaccine for absolute immunization" to some subjects 'condemned to death.' Dr. Haydar Cemal claimed, in a newspaper dated December 23, 1918, that the people reported as subjects 'condemned to death' were indeed Armenians, and that the innocent Armenians marked out for deportation were inoculated with the blood of typhus fever patients, and that he eyewitnessed all these events. As a result of his claims, the Interior Ministry demanded an immediate investigation, and at the end of that investigation it was understood that Dr. Haydar Cemal and Dr. Hamdi Suat had never worked together in Erzincan at the time Dr. Haydar Gemal claimed. All the claims were refuted by the investigating committee and nobody was charged. During a severe typhus epidemic, Turkish physicians injected the typhus vaccine for the purpose of "saving a life from the fire". The typhus vaccine was prepared using the available scientific knowledge of the time. No racial or religious discrimination against the people vaccinated had been proved. According to the sources, the claim that some Turkish physicians used the blood of patients with typhus as a means of biological warfare does not reflect the historical truth.

Özet

Birinci Dünya Savaşı yıllarında Erzurum ve çevresinde şiddetli tifüs salgınları görülmüştür. Bölgedeki salgınla mücadele eden 125'i hekim 164 sağlık subayı tifüse yakalanarak ölmüştür. Salgını önleme çabaları içinde tifüse karşı aşı uygulamaları da yer almaktadır. Tifüs aşısı yapılırken tehcire tabi tutulan Ermenilere tifüsle kontamine serum enjekte edildiği ve bunun biyolojik savaş uygulaması olarak kabul edilmesi gerektiği iddiaları bulunmaktadır. Bu makalenin amacı, tifüs aşısının hangi koşullarda, kimler tarafından ve kimler üzerinde uygulandığını tarihi belgelere dayanarak ortaya koymaktır. Tifüs aşısı, hastalığın yüksek ateşli döneminde bulunan hastaların kan örneklerinden üretilmiştir. Hastalardan alınan kan, fibrinsiz hale getirildikten sonra bir saat 60°C'de inaktive edilerek kullanılmıştır. Aşı elde etmek için tifüstü hasta kanı gerektiğinden, sınırlı miktarda üretilebilen aşı, öncelikle hekim ve hastabakıcılar gibi tifüse yakalanma riski yüksek olanların korunması amacıyla kullanılmıştır. 3. Ordu Sıhhiye Reisi Dr. Tevfik Salim Bey tarafından bu şekilde hazırlanan aşı, ilk kez 28 Mart 1915 tarihinde Hasankale'de aralarında Dr. Haydar Cemal ve Dr. Salahattin Bey'lerin de bulunduğu beşi doktor dokuz subaya yapılmıştır. Bu şekilde hazırlanan tifüs aşısını, Dr. Alaattin Erzurum'da, Dr. Abdulhalim Asım Bayburt'ta, Dr. İzak Sivas'ta, Dr. Mihran Hasankale'de uygulamışlardır. Kendi istekleriyle aşı olanlar arasında Ali İhsan Sabis ve Fevzi Çakmak Paşa'lar da bulunmaktadır. 3. Ordu Sıhhiye Reisi'nin kanlar inaktive edilmeden aşı yapılmayacak emrine karşın, daha sonra psikiyatrik bir rahatsızlık geçirmekte olduğu anlaşılan Dr. Hamit Osman, kanları inaktive etmeden aşı yapmıştır. Aşıladığı kişiler arasında Erzincan hastanelerindeki hastabakıcı erlerle birlikte Kızılay Hastanesi doktorları da bulunmaktadır. Dr. Hamdi Suat ise, kanları -16°C de 24-48 saat bekleterek inaktive etmiş ve aşıyı bir kez yapmak yerine üçer gün aralıklarla üç kez vermiştir. Bu şekilde aşıladıklarına, uygulamanın sona ermesinden 10-23 gün sonra kendisinin "kesin bağışıklık aşısı" adını verdiği bir aşı daha yapmıştır. "Kesin bağışıklık aşısı" tifüslü hastalardan alınan kanı hiçbir işleme tabi tutmadan uygulamaktır. Bu tarzdaki aşıyı kendisine de yapmıştır. 1916'da Almanca, 1917 yılında Türkçe yayınladığı makalesinde bazı idam mahkumlarına da aşı uygulamış olduğunu bildirmektedir. Dr. Haydar Cemal, 23 Aralık 1918 tarihli bir gazetede idam mahkumu olarak bildirilenlerin aslında tehcire tabi tutulan Ermeniler olduğunu, bu kişilere tifüs hastalarından alınan kanların inaktive edilmeden verildiğini ve kendisinin bu olayın görgü tanığı olduğunu iddia etmiştir. Bunun üzerine Dahiliye Nezareti soruşturma açılmasını istemiştir. Yapılan soruşturma sırasında Dr. Haydar Cemal ile Dr. Hamdi Suat'ın olayın geçtiği tarihte Erzincan'da birlikte hiç çalışmadıkları ortaya çıkmış, bunun sonucunda soruşturma komisyonu kimseye bir suçlama yöneltmemiştir. Türk hekimleri şiddetli bir tifüs salgını sırasında kendi ifadeleriyle "yangın ortasından bir can kurtarmak" amacıyla tifüs aşısı yapmışlardır. Tifüs aşısı, zamanının bilimsel bilgileri göz önüne alınarak hazırlanmıştır. Aşılananlar arasında ırk ve din ayrımı yapılmamıştır. Sonuç olarak, kaynaklara göre Türk hekimlerinin tifüslülerden aldıkları kanı biyolojik savaş materyali olarak kullandıkları iddiası tarihi gerçeklere uygun değildir.