Analysis of the Makâm Nişâbûrek from Edvar Tradition to the Modern Day

Abstract

The makam Nişaburek is only one of many makams that have changed and transformed in the history of Turkish makam music theory. Nowadays, Nişaburek Maqam is known with the definition made as the şed (transposed) version of the makam rast in dügah pitch by Zühtü Suphi Ezgi (1935-1953) in the book titled Nazari ve Ameli Türk Mûsikîsi (Turkish Music in Theory and Practice). It is also possible to see similar definitions in the studies of theoreticians such as Ekrem Karadeniz (1984), Şefik Gürmeriç, İsmail Hakkı Özkan (1984) and Yakup Fikret Kutluğ (2000). Yakup Fikret Kutluğ included the statement of his teacher, Hüseyin Sadettin Arel, “none of the şeds of rast makam have been used individually until today” in the book titled as Türk Musikisinde Makamlar (Makams in Turkish Music) (2000) and claims that he does not consider the makam Nişaburek of Arel as the şed of rast. Although Suphi Ezgi had such a claim, he states that he also changed his view later, that Nişaburek is not the şed of rast because the makam consists of two separate scales on dügah and bûselik picthes, and that this formation is contrary to the character of şed makam. Yakup Fikret Kutluğ states that he also does not consider Nişaburek as the şed of rast maqam, however, the uncertainty about which information he based his thesis on maintains his agenda not only in Kutluğ but also in theoretical resources published after him. In this paper, it was attempted to prove some claims that will generally eliminate this uncertainty.

Özet

Türk Makâm müziği nazarî tarihine bakıldığında 13. yy.dan günümüze kronolojik bir gidişle çeşitli nazarî kaynakların kullanıldığı modellerle ulaştığı artık bilinmektedir. dönük bir inceleme yapmak için öncelikle Nişâbûrek makâmı Türk makâm müziği nazariye tarihinde değişen ve dönüşen birçok makâmdan sadece biridir. Bugün Nişâbûrek makâmı Zühtü Suphi Ezgi'nin Nazari ve Ameli Türk Mûsikîsi kitabında (1935-1953) Râst makâmının dügâh perdesindeki şeddi şeklinde verdiği tanımla bilinir. Benzer tanımları Ekrem Karadeniz (1984), Şefik Gürmeriç (1949?) , İsmail Hakkı Özkan (1984), Yakup Fikret Kutluğ (2000) gibi nazariyecilerin çalışmalarında da görmek mümkündür. Yakup Fikret Kutluğ Türk Mûsikîsinde Makâmlar (2000) kitabında hocası Hüseyin Sadettin Arel'in "Râst makâmının şedlerinden hiçbiri bugüne kadar müstakil olarak kullanılmamıştır" ifadesine yer vererek Arel'in Nişâbûrek makâmını Râst makâmının şeddi olarak görmediğini iddia eder. Suphi Ezgi'nin başta böyle bir iddiası olsa da daha sonra onun da görüşünü değiştirdiğini, Nişâbûrek makâmının Râst makâmının şeddi olamayacağını, çünkü makâmın dügâh ve bûselik perdelerinde iki ayrı diziden oluştuğunu, bu oluşumun şed makâm karakterine aykırı olduğunu ifade ettiğini dile getirir. Yakup Fikret Kutluğ kendisinin de Nişâbûrek makâmını Râst makâmının şeddi olarak görmediğini belirtir fakat bu konuda tezini hangi bilgilere dayandırdığı konusundaki belirsizlik sadece Kutluğ'da değil kendisinden sonra yayımlanan nazari kaynaklarda da gündemini korumaktadır. Bu makale, ana hatlarıyla bu belirsizliği ortadan kaldıracak birkaç iddiayı ispat etmeye yönelik olarak çalışılmıştır.

Keywords: Perde, Makâm, Nişâbûrek, Geleneksel Türk Müziği, Makâm Müziği, Edvar Geleneği