Son Dönem Kronik Karaciğer Hastalığına Sahip Karaciğer Transplant Adaylarında İskelet ve İskelet Dışı Kemik Sintigrafisi Bulguları

Osseous and Nonosseous Bone Scan Findings in Liver Transplant Candidates with end-stage Chronic Liver Disease

Abstract

Objective: End-stage chronic liver disease (CLD) adversely affects the function of multiple organ systems including the skeletal system. The aim of this study was to assess osseous and nonosseous bone scintigraphy (BS) findings in liver transplant (LT) candidates with end-stage CLD. Methods: We retrospectively evaluated BS findings in 50 consecutive patients with end-stage CLD who were undergoing preoperative assessment for LT from January 2006 to December 2011. All the patients were analyzed with respect to clinical and laboratory parameters, and BS findings. Scintigrams were visually assessed for the presence of osseous and nonosseous abnormalities. Osseous abnormalities were classified as those indicating bone metabolism changes or metastatic bone disease. Typical scintigraphic findings denoting to changes in bone metabolism were the presence of decreased osseous uptake, increased periarticular uptake, asymmetrical or unusual uptake patterns. Nonosseous findings were classified according to the degree of soft-tissue uptake as mild and severe. Results: The group consisted of 46 adult and 4 adolescent patients. All adolescent patients had normal skeletal accumulation with growth plate uptake and one had mildly increased renal cortical activity. A total of 46 adult patients had one or more of the following osseous findings: generalized decrease in osseous uptake (n=4, 8.7%); bilateral decrease in lower extremity uptake (n=26, 56.5%); symmetrically increased periarticular uptake (n=26, 56.5%); bilateral cortical/periosteal increased uptake in the lower extremity indicating hepatic hypertrophic osteoarthropathy (HOA) (n=8, 17.4%); bilateral increased sacroiliac activity (n=16, 34.8%); sacral activity (n=10, 21.7%), coccygeal activity (n=2, 4.3%), focally increased uptake suggestive of metastases (n=5, 10.9%). Three rib metastases appeared to be linear. Nonosseous findings observed in adult patients were mild diffuse liver uptake (n=4, 8.7%) and bilateral diffuse mild or severe degree of renal cortical uptake (n=20, 43.5%). There was a statistically significant difference in serum creatinine values between mild and severe renal uptake groups (p<0.05). There was also statistically significant difference in serum BUN and creatinine values between patients with severe degree of renal uptake and without renal uptake (p<0.05). Conclusion: The results of the current study has shown that adolescent LT candidates with end-stage CLD had no osseous abnormality on BS. However, all of adult patients exhibited one or one more osseous abnormalities. Typical scintigraphic findings denoting to abnormalities in bone metabolism were generalized decreased osseous uptake, decreased lower extremity osseous uptake, increased periarticular uptake, increased cortical/periosteal uptake indicating hepatic HOA, and other unusual uptake patterns. Hepatocellular carcinoma metastases may present itself as rib metastases linear in pattern. Soft-tissue uptake in the form of diffuse bilateral mild or severe degree of renal uptake and less commonly mild diffuse liver uptake can be observed. Increased renal uptake may be an early marker of renal dysfuntion or a predictor of hepatorenal syndrome.

Özet

Amaç: Son-dönem kronik karaciğer hastalığı (KKH) iskelet sistemini de içeren birçok organın fonksiyonunu olumsuz etkiler. Çalışmanın amacı, son-dönem KKHna sahip karaciğer transplant (KT) adaylarında, iskelet ve iskelet dışı kemik sintigrafisi (KS) bulgularının değerlendirilmesidir. Yöntemler: Ocak 2006 ile Aralık 2011 tarihleri arasında KT için preoperatif değerlendirme yapılan son-dönem KKHna sahip 50 hastanın KS bulguları retrospektif olarak değerlendirildi. Tüm hastaların klinik, laboratuvar ve KS bulguları incelendi. Sintigrafiler görsel olarak iskelet ve iskelet dışı patolojilerin varlığı açısından değerlendirildi. İskelet patolojileri, kemik metabolizmasındaki değişiklikleri ve metastatik kemik hastalığını gösteren bulgular olarak sınıflandırıldı. Kemik metabolizmasındaki değişiklikleri gösteren tipik sintigrafik bulgular, azalmış kemik tutulumu, artmış periartiküler tutulum, asimetrik veya nadir tutulum paternlerinin bulunmasıydı. İskelet dışı bulgular, yumuşak doku tutulumunun derecesine göre hafif ve şiddetli olarak sınıflandırıldı. Bulgular: Çalışma grubu 46 erişkin ve 4 adolesan hastadan oluşturuldu. Tüm adolesan hastalar büyüme plaklarında aktivite tutulumu ile normal iskelet tutulumuna, 1 adolesan hafif artmış böbrek tutulumu sahipti. Kırk altı erişkin hastada bir veya daha fazla sayıda aşağıdaki iskelet bulguları mevcuttu: tüm vücutta azalmış kemik tutulumu (n=4, 8,7%); bilateral azalmış alt ekstremite tutulumu (n=26, 56,5%); simetrik artmış periartiküler tutulum (n=26, 56,5%); hepatik hipertrofik osteoartropati (HOA)yi gösteren alt ekstremitede bilateral artmış kortikal/periosteal tutulum (n=8, 17,4%); bilateral artmış sakroiliak tutulum (n=16, 34,8%); sakral tutulum (n=10, 21,7%), koksiks tutulumu (n=2, 4,3%), metastazı gösteren fokal artmış tutulum (n=5, 10,9%). Üç kosta metastazı lineer olarak izlendi. Erişkin hastalarda izlenen iskelet dışı bulgular, hafif diffüz karaciğer tutulumu (n=4, 8.7%) ve bilateral diffüz hafif veya şiddetli derecede böbrek tutulumuydu (n=20, 43,5%). Hafif ve şiddetli derecede böbrek tutulumu gösteren gruplar arasında, serum kreatin değerlerinde istatiksel olarak anlamlı fark vardı (p<0,05). Şiddetli derecede böbrek tutulumu gösteren ve böbrek tutulumu göstermeyen hastalar arasında da, serum BUN ve kreatin değerlerinde istatiksel olarak anlamı fark vardı (p<0,05). Sonuç: Bu çalışmada son-dönem KKHna sahip olan adolesan LT adaylarında KSde iskelet patolojisi olmadığı gösterildi. Ancak, tüm erişkin hastalarda bir veya daha fazla sayıda iskelet patolojisi mevcuttu. Kemik metabolizmasındaki patolojiyi gösteren tipik sintigrafik bulgular, tüm vücutta azalmış kemik tutulumu, alt ekstremitede azalmış kemik tutulumu, artmış periartiküler tutulum, hepatik HOA gösteren artmış kortikal/periosteal tutulum ve diğer nadir tutulum paternleriydi. Hepatoselüler kanser metastazı, lineer özellikte kosta metastazı olarak kendisini gösterebilir. Diffüz bilateral hafif veya şiddetli derecede böbrek tutulumu ve daha nadir olarak hafif diffüz karaciğer tutulumu şeklinde yumuşak doku tutulumları görülebilir. Artmış böbrek tutulumu, böbrek disfonksiyonunun erken bir işareti veya hepatorenal sendromun bir göstergesi olabilir.