Sections From the History of Infectious Diseases in Istanbul: Persons, Images, and Spaces

İstanbul’da Bulaşıcı Hastalık Tarihinden Kesitler: Şahsiyetler, İmgeler ve Mekânlar Üzerinden Bir İnceleme

Abstract

Istanbul is a city that has witnessed and is still witnessing life frames that may be the health atlas of human history. Pathogens that spread all over Istanbul did not leave the city until the beginning of the 20th century. With this study, while bringing an overview of the epidemics caused by infectious diseases such as plague, smallpox, cholera, leprosy and tuberculosis and their traces in the city history, Istanbul has been placed on the steps of the epidemiological transition theory. For this purpose, in the first part of the study infectious diseases are discussed through examples of individuals who were affected by the age of epidemics and famines, institutions and hospitals established to cope with outbreaks, a tractate and a prayer book. In the second part of the study, institutions and strategies that play an active role in closing the epidemic period are discussed. Lastly, the influences of new infectious diseases that may occur in addition to the diseases brought by this age to the future of the city are examined.

Özet

İnsanlık tarihinin sağlık atlası olabilecek nitelikte hayat karelerine tanıklık etmiş ve etmekte olan bir şehirdir İstanbul. İstanbul’un her bir yanına sirayet eden patojenler, şehrin peşini 20. yüzyılın başlarına değin bırakmamıştır. Bu çalışmayla İstanbul’da vuku bulmuş veba, çiçek, kolera, cüzzam ve verem gibi bulaşıcı hastalıkların neden olduğu salgınlara ve onların tarihteki izleri niteliğindeki imgeler üzerinden bir bakış getirirken, İstanbul’u epidemiyolojik geçiş teorisinin basamaklarına oturtarak salgınların geri çekilmesine eşlik eden kamu sağlığı stratejilerinin, sanayileşme ve yaşam süresine bağlı olarak ortaya çıkan dejeneratif hastalıklar ile modernize insan ürünü salgınların ve yeni salgınlar çağının teorinin aşamaları üzerinden açıklanması hedeflenmiştir. Bu amaçla üç bölüm olarak tasarlanan çalışmanın ilk bölümünde salgınlar ve kıtlıklar çağından etkilenen şahıslar, salgınlarla baş etmek için tesis edilen kurumlar, hastaneler, yazılan bir risale ve bir dua kitabı örnekleri üzerinden bulaşıcı hastalıklar ele alınmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde salgınlar döneminin kapanmasında etkin rol oynayan kurumlar ve stratejiler ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde ise çağın getirdiği hastalıklara ek olarak çıkabilecek yeni bulaşıcı hastalıkların şehrin geleceğine etkileri irdelenmektedir