Fiziksel Evrenin Bütünleştirilmesi İçin Erken Bir Teşebbüs: Sühreverdî'nin Miktar Kavramı

Özet

On ikinci yüzyıl İslâm düşüncesinin genel çerçevesini ve sudûr teorisine dayalı klasik kozmolojiyi paylaşmalarına rağmen İşrâkî felsefe, kavramsal çerçevesi ve yöntemiyle Meşşâîlikten farklılaşarak kendine özgü bir sistem hüviyeti kazanmıştır. Heyula ve suret kavramlarına dayalı Meşşâî cisim teorisini eleştiren Sühreverdî (549/1154-587/1191) nur kavramına indirgediği evren tasarımını tamamlayacak şekilde miktar temelli bir cisim teorisi kurgulamıştır. Çağının amaçları ve motivasyonları dâhilinde olgunlaşan söz konusu çaba, bu çalışmada cismin tanımı ve mahiyeti, hangi bileşenlerden kurulduğu, cisimlerin birbirinden nasıl farklılaştığı ve bireyleştiği problemleri üzerinden analiz edilmiştir. Cismi heyula ve suret gibi duyu konusu olmayan bileşenler ve belirleyicilerden arındırarak salt miktara indirgeyen İşrâkî cisim teorisi Meşşâîliğin madde-suret, bilen-bilinen, ayaltı-ayüstü benzeri ikiliklerinin aşılması ve fiziksel evrenin bütünleştirilmesi yolunda erken bir teşebbüs olarak yorumlanmıştır.

Abstract

Though sharing the general framework of twelfth-century Islamic thought and classical cosmology based on the theory of emanation in common with the Peripatetic school, Illuminationist philosophy diverged from it in conceptual and methodical terms and thereby acquired the self-identity of an original system of thought. Criticizing the Peripatetic theory of matter for being based on the concepts of matter and form, Shihab al-Din Suhrawardi conceived a theory of body based on miqdar (magnitude) in order to supplement his designation of the universe captured in the notion of nur (light). In accordance with the goals and motives of its time, this study analyzes his attempt with respect to the problem of defining the body, its constituents, and differentiation, and individuation. Isolating the body from non-sensible constituents and determinants (e.g., matter and form) and reducing it to sheer quantity, the Illuminationist theory of matter is viewed as an early attempt to transcend the Peripatetic dichotomies like matter-form, intellect-intelligible, sublunary-celestial, and so on in order to unify the corporeal universe.