Kutbüddin er-Râzî et-Tahtânî Sünnî miydi Şiî miydi? Biyo-bibliyografik Kaynaklar Üzerine Bir Araştırma

Özet

Kutbüddin er-Râzî et-Tahtânî (ö. 766/1365) İbn Sînâcı düşüncenin şekillenmesinde ve aktarılmasında önemli bir rol oynayan ve Şiîlikle ilişkili olduğu iddia edilen üç önemli bilginden biridir –diğer ikisi Allâme Hillî (ö.726/1325) ve Bedreddin et-Tüsterî’dir (ö.732/1332). Kutbüddin er-Râzî, Hillî ve Tüsterî, İbn Sînâ’nın el-İşârât ve’t-tenbîhât’ına yazdıkları muhakeme tarzı şerhler dolayısıyla yeni bir anlatının oluşmasına sebep olmuştur. Bu yeni anlatıda –Nasîrüddin et-Tûsî’nin temsil ettiği– İmâmiyye taraftarlarının ve şârihlerinin aksine –Fahreddin er-Râzî’nin temsil ettiği– Sünnî âlimler, İbn Sînâ ve İbn Sînâcılık karşıtı olarak değerlendirilir. İbn Sînâ sonrası İslam felsefesiyle ilgili bu anlayış, Tahtânî, Hillî ve Tüsterî’nin aslında Şiî olduğu varsayımından hareketle oluşturulmuştur. Buna rağmen birçok biyo-bibliyografik kaynak, Tahtânî’nin Şiî olmadığını iddia etmektedir. Bu makale, Tahtânî’nin bağlı olduğu mezhebin ne olduğu sorusuna özel bir önem vererek Tahtânî’nin hayatını içeren biyo-bibliyografik eserleri incelemektedir. Bu inceleme gösteriyor ki Sünnî ve Şiî âlimler Tahtânî’nin hayatı hakkında farklı kaynaklara dayanmakta ve farklı bilgiler aktarmaktadır. Bu aktarımlarla ilgili nihai bir değerlendirmeye bağlı olarak makale, Tahtânî’nin Sünnî olduğunu iddia etmektedir.

Abstract

Quṭb al-Dīn al-Rāzī al-Taḥtānī (d. 766/1365) was one of a triumvirate of scholars allegedly associated with Shīʿism – the other two being al-ʿAllāma al-Ḥillī (d. 726/1325) and Badr al-Dīn al-Tustarī (d. 732/1332) – who played an important role in shaping and transmitting Avicennan thought. Through their adjudicative commentaries on Ibn Sīnā’s (d. 428/1037) al-Ishārāt wa-l-tanbīhāt, Taḥtānī, Ḥillī, and Tustarī created a narrative that pitted Sunnī scholars critical of Ibn Sīnā and Avicennism – exemplified by Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210) – in opposition to their Twelver Shīʿī defenders and interpreters – exemplified by Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī (d. 672/1274). This understanding of post-Avicennan Arabic and Islamic philosophy is informed by the assumption that these three scholars were all, in fact, Shīʿīs. Many bio-bibliographical sources, however, claim that al-Taḥtānī was not. This article examines the sources for his life, paying particular attention to the question of his sectarian affiliation. It reveals that Sunnī and Shīʿī scholars relied on different sources for and relayed different information about Taḥtānī’s life. Ultimately, it claims that the evidence suggests that he was a Sunnī.