KENTLERDEKİ YAYA HAREKETİNİN YOL AĞI VE ARAZİ- KULLANIM ÖZELLİKLERİ DOĞRULTUSUNDA İNCELENMESİ: İSTANBUL ÖRNEĞİ

MODELING WALKING BEHAVIOR IN CITIES BASED ON STREET NETWORK AND LAND-USE CHARACTERISTICS: THE CASE OF İSTANBUL

Abstract

The aim of many recent planning investments is to reduce automobile dependence and induce non-auto commuting by implementing various urban design principles along with the ideals of New Urbanism and smart growth in re-shaping the urban form. To date, studies of the built environment's impact on individual travel behaviour have generally focused on population densities, land-use mix and the qualities of urban design. The latter has often been treated with reference to the immediate condition of individual streets, ranging from the dimensions and design of sidewalks to the prevailing levels of environmental comfort that may encourage pedestrian movement (Gehl et al., 2006). However; equal attention must be paid to the structure of street networks and street connectivity to understand and design urban environments, where pedestrian movement is distributed over larger areas, with multiple and overlapping pedestrian paths and varied intensities. In this research the emphasis is on the structure of connectivity. The study on spatial structure of street layout is aimed to address a recurrent critical issue within on-going research on walking behaviour. That is the development of adequate objective methods for assessing the impact of physical environment on walking. So far, most models estimated to probe this relationship have been incompletely specified due to the difficulty of balancing the over-reliance on perceptions of the physical environment with a corresponding objective set of measures (Moudon et al., 2006).This is partly because of the scale of models currently in use. Most research designs dealing with studies of pedestrian movement employ a range of environmental variables concerned with the local qualities of the environment. However, these factors are actually associated with the character or quality of an entire area -a neighbourhood, a district, or a city. Moreover, it is very difficult to build these factors back into recommendations for designs aimed to create walking-friendly

Özet

Kentsel biçimin yaya hareketi üzerine olan etkilerini inceleyen araştırmalar yapılaşmış çevreyi öznel değerlerle ölçümlemekte, fiziksel çevrenin nesnel değerlendirmesinde yetersiz kalmaktadır. Bunun başlıca nedeni ulaşım ve kent plancılarının yaygın olarak kullandıkları kentsel biçim ölçütlerinin, kaldırım ölçüleri ve tasarımı, bina cephelerinin kalitesi ya da mevcut çevresel konfor düzeyi gibi çoğunlukla fiziksel çevrenin yerel niteliği ile sınırlı değişkenleri içermesidir. Ancak çevresel etmenler gerçekte tüm bir bölgenin -mahalle, semt veya şehir- özelliği ya da niteliği ile doğrudan ilişkilidir. Mevcut kent dokusunun mekansal ve yapısal özelliklerini göz ardı eden istatistiksel hesaplamalar yanlış sonuçlar doğurmaktadır. Ayrıca, bu tür çevresel etmenlerin kullanıldığı çalışmalardan çıkan bulguların yürünebilir kentlerin oluşturulması için gerekli tasarım ilkelerine dönüştürülmesi de güçtür. Bu çalışma, yerel ve algısal etmenlerin yanısıra fiziksel çevrenin mekansal ve yapısal niteliklerinin de yürüme davranışını şekillendirmede önemli rol oynadığı önerimine dayanmaktadır. Bu çalışmanın amacı kentsel yol ağı düzenlenişi, arazi kullanım şekilleri ve yaya dolaşım yoğunlukları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul'da üç farklı alan belirlenerek analiz edilerek yaya dağılımını açıklamaya yönelik istatistiksel modeller geliştirilmiştir. Modellerde parsel ölçeğindeki arazi kullanım değerlerinin yanı sıra kentsel yol ağını ayrıntılı ve nesnel olarak ölçebilen yol-parçası ölçekli (road segment-based) bağlantılılık (street connectivity) ölçütleri de kullanılmıştır. Bu ölçütlerden Metrik Erişim, belirli bir yürüme çapı içinde erişilebilen yol ağı uzunluğunu ölçer. Açısal Erişim ise belirli sayıdaki açısal değişim dahilinde erişilebilen yol ağı uzunluğunu ölçer. Modellerin sonuçları, hem arazi kullanımının hem de yol ağı düzeninin kentsel alandaki yaya yoğunluklarının dağılımını önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir. Çalışmanın çıktıları bir kaç açıdan önem taşımaktadır. Hem yol ağı tasarımını hem de yoğunluğunu göz önüne alan bağlantılılık ölçütlerine odaklanan bu çalışma, kentsel yol ağının yaya hareketi üzerine olan etkisini ölçmeye yönelik mevcut çalışmaları bütünlemektedir. Ayrıca geliştirilen modeller, arazi kullanım örüntüsünün yaya hareketi üzerindeki etkilerini açığa çıkarmaktadırlar. Sonuçlar, belirli bir alandaki ortalama yaya hareketi yoğunluğunun belirlenmesinde arazi kullanımının önemli bir rol oynadığını, buna karşın mekansal düzenin bir alandaki yaya hareketinin dağılımını belirlemede daha önemli bir etken olduğunu ortaya koymaktadır. Kentsel tasarım ve kentsel imar planlarının uzun vadeli etkilerini ölçmekte yararlı olacak bu modeller sürdürülebilir kentleşme için büyük önem taşımaktadır.