From a Courtyard to a Square: Transformation of Beyazıt Meydanı in the Early Nineteenth Century İstanbul

Özet

Bu araştırma, 19. yüzyılın ikinci yarısına ağırlık veren yaygın görüşün aksine, İstanbul kent mekânının 19. yüzyılın başlangıcından itibaren dönüşüme uğradığını vurgulamaktadır. 1826’da Yeniçeriliğin kaldırılması (Vak’a-i Hayriyye) ile II. Mahmud imparatorluk üzerinde otoritesini yeniden kurmakla kalmadı, Yeniçerilerin başkent üzerindeki izlerini de yok etti. Beyazıt Meydanı’nın, Seraskerlik (yeni ordunun idari merkezi) Meydanı’na dönüşümü bu erk mücadelesini yansıtan özel bir örnek oluşturur. Yeniçeriliğin kaldırılması ile Beyazıt Meydanı yeni ordunun merkezi ve askeri törenlerin prestijli bir kamu sahnesi olmuştur. Erkin kamusal görünümüne mekân sağlamak dönüşümün ilk hedefi idi. Bu Beyazıt Camisi’nin, harem olarak da adlandırılan, Osmanlı cami mimarisinin önemli bir parçası olan dış avlusu pahasına biçimlendi. Burada dış avlunun yıkımı yalnızca kent ve mimarlık adına değil sosyal ve politik açıdan da önemlidir. Dış avlunun zaman içinde yıkımı, vakıf arazisi olan cami avlusundan, kamusal meydana, başka bir ifade ile içten dışa dönüşüme işaret eder. Araştırma eldeki görsel ve yazılı kaynaklara dayanarak bu dönüşümün nasıl gerçekleştiğini ortaya koymaya çalışmaktadır.