A Comparative analysis of entry to home ownership profiles: Turkey and the Netherlands

Özet

Merkezi konut politikalarının hemen hiç olmadığı bir ortamda yaşanan hızlı kentleşme, Türkiye’ye özgü bir mülkiyet deseninin oluşmasına neden olmuştur: ev sahipliği % 64.16 oran ile en yaygın mülkiyet türü iken, tamamı özel olan kiralık kesim, stoğun % 28.01’ini kapsamaktadır. Konut finansman sisteminin 2007’ye kadar var olmayışı ve uygulanan yetersiz konut politikaları sonucunda serbest piyasa mekanizması konut stoğunun üretiminde önemli yer tutmuştur. Hollanda’da ise, ev sahipliği ve kiracılık birbirini daha iyi tamamlayan iki mülkiyet biçimi olarak konut sisteminde yer almaktadır. Ülke, kentleşme sürecini Türkiye kadar kısa sürede yaşamamış ve gecekondu gibi kaçak yapılaşma biçimlerine pek rastlanmamıştır. Bu nedenle, konut politikalarının başarıyla uygulanması da lanaklı olabilmiştir. Görece daha iyi olan makro ekonomik koşullar ve düşük enflasyon oranları, Türkiye’de olduğu gibi yüksek ev sahipliği tutkusuna yol açmamıştır. Konut sistemi ,düşük gelir grupları için kamu kiralık kısım (% 35-37), düzensiz ancak orta gelire sahip hanehalkları için özel kiralık kısım (% 10), ve sabit ve yüksek gelir gruplarının kendi konutlarında oturmasına (% 56) olanak veren konut sunumları geliştirmiştir. Konut sistemleri değişik dönem ve mekanlarda farklı mülkiyet biçimlerini özendirebilir. Ülkenin sosyo-ekonomik koşulları ve politikalar, farklı ev sahipliğine erişim modlarını ortaya çıkarır. “ev sahipliğine geçiş profilleri (ESGP)” olarak gruplanabilecek bu temel profiller, bu makalede, hanehalklarının ev sahibi olmak için izlediği ana erişim yolları olarak tanımlanmıştır. eSGP’lerin tespiti için konut sistemleri açısından birbirinden oldukça farklı iki ülke; Türkiye ve Hollanda arasında bir karşılaştırma yapılmaktadır. Bu amaçla, Türkiye İstatistik Kurumu’nun hazırladığı “Hanehalkı Bütçe Anketi” ve Hollanda Konut, Mekansal Planlama ve Çevre Bakanlığı’nın “Konut Talebi Anketi” hamverileri kullanılmakdatır. Araştırma sonuçlarına göre, ulusal sosyo-ekonomik koşullar ve konut politikaları hanehalklarının mülkiyet tercihlerinde etkili olmaktadır. Saptanan profiller, her iki ülkede ev sahipliğine geçiş süreci dinamiklerini ortaya çıkarmaktadır. Daha verimli konut politikaların geliştirilmesi ve uygulanması için konut piyasasındaki dinamiklerin ve süreci etkileyen etmenlerin incelenmesi gerekmektedir. Saptanan eSGP’ler Türkiye için görece etkisiz konut politikalarını yansıtmıştır: Bu eSGP’ler genellikle serbest piyasada gelişen bireysel çabalar şeklindedir. Hollanda için bulunan eSGP’ler ise konut sisteminde merkezi role sahip güçlü devlet müdahalelerinin etkisini açıkça ortaya koymuştur.