A critical review of the roman atrium house: Reading the material evidence on “atrium” (1)

Özet

Roma konut mimarisinde öne çıkan yapı tipi olan atrium evi, uzun bir süre boyunca Vitruvius’un metinlerine dayalı yazılı tanımlamalar çerçevesinde incelenmiştir. Buna karşın son yıllarda Roma atrium evi kapsamındaki tarih yazımı arkeolojik buluntuların artışı ve bu kaynakların değerlendirilmesindeki teknolojik gelişmeler ile birlikte dönüşüm geçirmektedir. Yazılı kaynaklara dayalı tanımlamalar yerini mimarinin fiziksel kaynaklarına eğilen ve mimari elemanlar ile birlikte evin mekânsal kurgusunu dikkate alan eleştirel yaklaşımlara bırakmaktadır. Yirminci yüzyıl sonundan günümüze kadar süregelen birçok araştırma ile konut mekânlarının etrafında kümelendiği merkezi mekân olan atriumun mekânsal kurgusunu algılama çabasında salt yazılı kaynakların yetersizliği ortaya konmuştur. Roma atrium evinde tarihsel okumaların fiziksel kanıtlar ile desteklenmesi gerekmektedir. Atrium çatı kurgusu güncel arkeolojik veriler ve yorumlama araçları ışığında incelendiğinde atriumun üstünün “açık” veya “kapalı” olduğu alternatif şemaların olanaklı olduğu görülmektedir. Atrium evindeki yaşamın daha doğru bir şekilde anlaşılabilmesi için “açık” ve “kapalı” tanımlamaları kendi başlarına yeterli değildir. Bu veriler mimari açıdan derinlemesine incelenmeli ve açıklık ile kapalılığın derecelerinin ne olduğu, bu özelliklerin mekânın işlevi, ışık-gölge değerleri ve yapı sistemi üzerindeki etkileri ortaya konmalıdır. Bu çalışmada atriuma dair güncel arkeolojik bilgiler çatı örtüsünün açıklık–kapalılık dereceleri kapsamında ve mimari açıdan incelenmekte ve Roma konut mimarisindeki mekân kurgusunun zenginliklerini ortaya koyabilecek bir tarihsel okuma önerilmektedir.